ถ้าจะพูดถึงอาหารไทย คนทั่วไปทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศก็คงจะนึกภาพออกกันทันที แต่ถ้าลองมาจัดหมวดหมู่แล้ว เราจะพบว่าภาพจำของอาหารไทยนั้นจะถูกแบ่งออกเป็นกลุ่มๆ เช่น อาหารเหนือ อาหารอีสาน อาหารใต้ อาหารภาคกลาง อาหารโบราณ หรืออาหารชาววัง 

แต่รู้หรือไม่ว่ายังมีอาหารอีกกลุ่มหนึ่งที่น่าสนใจและมีคาแรคเตอร์ชัดเจน ทว่าเป็นที่รู้จักกันน้อยเหลือเกิน นั่นก็คือ อาหารตะวันออก 

ด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่มีทั้งชายทะเลและป่าเขาอันกว้างใหญ่ มีทั้งโซนน้ำกร่อยและน้ำเค็ม ทำให้ภาคตะวันออกมีวัตถุดิบหลากหลาย ไม่ใช่แค่พืชพันธุ์ธรรมชาติและของป่า แต่ยังมีสัตว์น้ำจากทั้งน้ำจืดและน้ำกร่อย เรื่อยไปจนถึงอาหารทะเลอีกนับไม่ถ้วน ที่ล้วนแต่สะท้อนให้เห็นถึงความรุ่มรวยทางทรัพยากรของภูมิภาคนี้

ในอีกทางหนึ่ง ผู้คนในภาคตะวันออกยังได้มีการประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรม กสิกรรมปศุสัตว์ และประมง มาอย่างช้านาน ทั้งการปลูกข้าว ปลูกผลไม้ ทำบ่อกุ้ง บ่อปลา ตลอดไปจนเลี้ยงหมูเลี้ยงไก่ และนี่ก็ยิ่งทำให้ที่นี่เป็นแหล่งวัตถุดิบและแหล่งผลิตอาหารที่สำคัญ

และด้วยความที่ภาคตะวันออกเป็นภูมิภาคที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม มีการตั้งถิ่นที่อาศัยร่วมกันทั้งคนท้องถิ่นดั้งเดิมและชาวต่างชาติ เช่น ชาวจีน ซึ่งอพยพมาตั้งรกรากกันตั้งแต่เมื่อนานมาแล้ว ทำให้วัฒนธรรมอาหารและการกินที่กระจายตัวอยู่ทั่วทุกจังหวัดของภาตะวันออกยิ่งมีเสริมเสน่ห์เฉพาะตัว

ในเมื่ออาหารการกินของภาคตะวันออกมีทั้งคาแรคเตอร์ที่ชัดเจนและเสน่ห์เฉพาะตัว เราจึงขอนำเสนอคอลัมน์ ‘East Eat’ โดย คัดไว้ พิชญกันตกุล Food Stylist นักออกแบบตกแต่ง สื่อสาร และสร้างเรื่องราวเพื่อเพิ่มมูลค่าให้แก่อาหารไทย

‘East Eat’ จะเป็นการบอกเล่าและถ่ายทอดเรื่องราวเกี่ยวกับอาหารการกินในภาคตะวันออก เพื่อให้ทั้งชาวภาคตะวันออกและคนทั่วๆ ไปได้รู้จักและอยากลิ้มลองรสบูรพาให้มากยิ่งขึ้น

เพราะเราเชื่อว่าหลายคนอาจจะเคยได้ยินชื่อผลไม้เลื่องชื่ออย่าง ‘ทุเรียนพวงมณี’ จากจังหวัดจันทบุรี ‘สับปะรดตราดสีทอง’ ของจังหวัดตราด ‘สับปะรดศรีราชา’ จากจังหวัดชลบุรี  ‘มะม่วงน้ำดอกไม้’ จากเมืองแปดริ้วหรือจังหวัดฉะเชิงเทรา ‘กระท้อนปุยฝ้าย’ จากจังหวัดปราจีนบุรี หรือ ‘มะยงชิดทูลเกล้า’ จากจังหวัดนครนายก 

แต่นับจากนี้ เราจะพาให้ทุกคนได้ทำความรู้จักมักคุ้นกับผลไม้รสเลิศหน้าใหม่ของภาคตะวันออก ทั้งผลไม้ที่ถูกพัฒนาสายพันธุ์ให้มีรสชาติดีขึ้น และผลผลิตที่ได้จากความอุดมสมบูรณ์ของพื้นดินและสายฝน ในภาคตะวันออก เป็นต้นว่า ‘ทุเรียนรอดปากช้าง’ จากอำเภอท่าตะเกียบ จังหวัดฉะเชิงเทรา และ ‘สับปะรดทอง’ จากจังหวัดระยอง และ ‘เงาะไข่มุกจันทบูร’ จากจังหวัดจันทบุรี

รวมผลไม้แห่งภาคตะวันออก

รวมไปถึงได้รู้จักกับผลผลิตทางการเกษตรที่เลื่องชื่ออีกมากมายของภาคตะวันออก เช่น อ้อย จากจังหวัดชลบุรี  ที่ได้สร้างชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วประเทศในฐานะอ้อยที่มีรสชาติอันยอดเยี่ยม หรือวัตถุดิบที่นักชิมหลายคนอาจคุ้นเคย เช่น ผักกระเฉดชะลูดน้ำ เร่ว ต้นกระวาน หรืออาจขยับไปถึงวัตถุดิบที่หายาก ชนิดว่าที่เรียกได้ว่าเป็นแรร์ไอเท็มอย่าง พะล้ายกวาง ผักกระชับ  เถาตูดหมูตูดหมา และหน่อของยอดสับปะรด ที่ล้วนแต่เป็นหนึ่งในวัตถุดิบของเมนูโดดเด่นของภาคตะวันออกที่อยากให้ลิ้มลอง

ในแง่วัตถุดิบอาหารคาว เราก็จะพาให้ไปรู้จักและสัมผัสกับความรุ่มรวยทางด้านปศุสัตว์ของภาคตะวันออก ผ่านเรื่องราวของ ‘ปลาโจ้โล้’ หรือปลากะพง จากปากแม่น้ำบางปะกงแห่งเมืองแปดริ้ว ที่เติบโตขึ้นมาในน้ำกร่อยทำให้มีรสชาติและรสสัมผัสที่ยอดเยี่ยม, กุ้งลายเสือจากเกาะช้างที่มีเนื้อหวานเด้งกรอบ, แมงกะพรุนดองน้ำฝาดสีแดงหม่นและหอยปากเป็ดที่ผู้คนแถบปากน้ำประแสร์ อำเภอแกลง จังหวัดระยอง คุ้นเคยและใช้เป้นวัตถุทำกินกันมาช้านาน,   ไก่บ้านและหมูป่า จากจังหวัดสระแก้ว ตลอดไปจนปลาน้ำจืดจากแม่น้ำนครนายก แม่น้ำปราจีนบุรี ทั้งปลาเทโพ ปลากระโห้ ปลาค้าว และปลาคัง เป็นต้น

ปลาจวด ปลาทะเลที่หาได้ง่ายในอ่าวไทยและเป็นที่มาของสำนวน “หน้าปลาจวด”

และด้วยความที่ภาคตะวันออกมีความหลากหลายของผู้คนและวัฒนธรรม คือมีทั้งผู้คนในแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ มีกลุ่มชนพื้นเมืองดั้งเดิม เช่นชาวชองที่กระจายตัวอยู่พื้นที่จังหวัดจันทบุรีและตราด มีชาวจีนจำนวนมากได้มาตั้งรกรากรวมถิ่นฐาน โดยเฉพาะที่บริเวณไม่ไกลจากปากแม่น้ำและชายฝั่งทะเล ขณะที่ในทางตอนบนก็ติดกับประเทศเพื่อบ้าน คือพี่น้องชาวเขมร ไททรงดำ ลาว โดยที่ส่วนหนึ่งของพวกเขาก็ได้อพยพเข้ามากลายเป็นส่วนหนึ่งของคนพื้นเมืองชาวตะวันออก เราจึงจะพาให้ทุกคนได้ไปรู้จักกับวัฒนธรรมการกินที่เกิดจากการผสมผสานความหลากหลายของผู้คนจากกลุ่มต่างๆ ซึ่งได้กลายมาเป็นเอกลักษณ์และอัตลักษณ์เฉพาะถิ่นของภาคตะวันออก 

เครื่องแกงส้มไหลบัวกับกุ้งคลอง สะท้อนความเป็นอยู่ริมแม่น้ำลำคลองผู้คนภาคตะวันออก

ความรุ่มรวยเหล่านี้ทำให้มีเมนูพิเศษหลายอย่างที่หากินได้เฉพาะในภาคตะวันออก เช่น ไก่หุบบอน, เส้นจันท์ผัดปู, แกงหมูชะมวง แกงที่ใช้ยอดกึ่งอ่อนกึ่งแก่ของใบชะมวงซึ่งมีรสเปรี้ยวมาเป็นวัตถุดิบหลัก ซึ่งนิยมกันมากในบริเวณจังหวัดจันทบุรีและระยอง,  ข้าวคลุกพริกเกลือ ข้าวที่นำวัตถุดิบจากท้องทะเลมากินคู่กับข้าว โดยตัวชูรสคือ ‘พริกเกลือ’ ที่หน้าตาคล้ายกับน้ำจิ้มซีฟู้ด แต่ไม่ใช่น้ำจิ้มซีฟู้ด, ปลาคกฉ่าย อาหารจีนที่มีต้นกำเนิดมาจากซัวเถาที่มาสู่ภาคตะวันออกผ่านกลุ่มชาวจีนอพยพ และได้กลายเป็นเมนูเด็ดเลื่องชื่อที่หากินได้ในเฉพาะแถบจังหวัดชลบุรีพื้น

ข้าวคลุกพริกเกลือ

หรือจะเป็นก๋วยเตี๋ยวหมูเลียง อาหารจีนที่พัฒนาขึ้นมาโดยการนำเอาต้นเร่ว ซึ่งเป็นวัตถุดิบท้องถิ่นมาเป็นเครื่องปรุงสำคัญในน้ำซุป ร่วมกับเครื่องเทศต่างๆ ทำให้มีกลิ่นหอมฟุ้ง ซึ่งนิยมกินกันอย่างแพร่หลายในแถบจังหวัดจันทบุรีและตราด, พริกแกงแสนตุ้ง เครื่องแกงที่โด่งดังของจังหวัดตราด, หมูป่าไก่บ้านผัดหน่อกระวานแบบคนจันทน์ม ผัดหน่อหวายแบบคนพวนจากจังหวัดสระแก้วและปราจีน และอาหารที่น้อยคนแทบจะรู้จักหรือเคยได้ยินชื่ออย่าง ‘รุกกะถิ’ หรือน้ำพริกหมูผัดกะทิแบบชาวชอง กลุ่มชนพื้นเมืองดั้งเดิมในจังหวัดจันทบุรี 

แกงคั่วปลากดทะเลกับดอกจาก สะท้อนวัฒนธรรมการกินของคนภาคตะวันออกในแถบลุ่มน้ำกร่อย

นอกจากนี้ ในส่วนของขนมหวาน ก็มีทั้งขนมที่โด่งดัง เป็นที่รู้จักกันทั่วไปอย่าง ข้าวหลามหนองมน จากจังหวัดชลบุรี, ข้าวเหนียวมะม่วง จากจังหวัดฉะเชิงเทรา ตลอดไปจนขนมเฉพาะถิ่น ที่ถ้าไม่ใช่คนจังหวัดนั้นๆ ก็อาจจะไม่เคยกินหรือไม่เคยรู้จักด้วยซ้ำ อย่างเช่น ขนมถ้วยก้นถั่ว ขนมหวานที่มีเฉพาะในแถบอำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี, ขนมบันดุ๊ก ขนมหวานที่หน้าตาคล้ายๆ กับขนมเปียกปูน แต่จะราดน้ำเชื่อม ซึ่งได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมการกินของชาวกัมพูชาในจังหวัดตราด ตลอดไปจนขนมอื่นๆ อีกมากมายที่คอลัมน์ Eat East ลิ้มรสบูรพา จะได้พาไปทำความรู้จัก

ขนมควยลิงแป้งข้าวเหนียวดำ ขนมหวานท้องถิ่นของจันทบุรี

ต่อแต่นี้ Eat East ลิ้มรสบูรพา จะทำหน้าที่เป็นบทบันทึกว่าด้วยเรื่องเล่าของรสชาติและอาหารที่เชื่อมโยงเข้ากับผู้คน พื้นที่ ความทรงจำ ตลอดจนความหลากหลายทางวัฒนธรรมการกินอันรุ่มรวยของภาคตะวันออก ทั้งที่อาจจะคุ้นเคยอยู่แล้วหรืออาจจะไม่เคยรู้จักมาก่อน เพื่อจะได้นำพาให้คนทั่วไปได้รู้จักกับวัฒนธรรมอาหารการกินของภูมิภาคนี้ และเพื่อที่จะทำให้คนตะวันออกได้ภาคภูมิใจในรสชาติและเอกลักษณ์ของอาหารในบ้านเมืองแถบเบื้องบูรพา

.

เขียนโดย คัดไว้  พิชญกันตกุล