ทะเลมาบตาพุด กับการเปลี่ยนแปลงที่ไม่มีทางหวนกลับ

Home

ทะเลมาบตาพุด กับการเปลี่ยนแปลงที่ไม่มีทางหวนกลับ

“เมื่อก่อนบนฝั่งมีต้นกระถินขึ้นเต็มไปหมด ทะเลมีกุ้ง หอย ปู ปลา อุดมสมบูรณ์มากๆ คนมาบตาพุดทำอาชีพประมงพื้นบ้าน ทะเลเต็มไปด้วยเรือหาปลาจนนับนิ้วไม่ถ้วน ภาพที่เห็นจนชินตา คือ ครอบครัวพาเด็กๆ มาเล่นที่ชายหาด เวลาเดียวกันชาวเลก็ลงอวนหาปลากันคึกคัก” ชาวบ้านหนองแฟบ ต.มาบตาพุด เล่าย้อนอดีตเมื่อหลายสิบปีก่อน

ความอุดมสมบูรณ์ของทะเลมาบตาพุด ระยอง ทำให้เกิดกลุ่มประมงพื้นบ้านถึง 48 กลุ่มที่นี่

“กลุ่มประมงเรือเล็กพื้นบ้านหนองแฟบ” คือหนึ่งในนั้น อาหารทะเลจากที่นี่ กลายเป็นเครื่องหมายการค้าที่สามารถดึงดูดผู้คนให้แวะเวียนมาเลือกซื้ออาหารทะเลสดๆจากชาวประมง

ในช่วงเช้าของทุกวัน ชาวประมงจะออกเรือไปวางอวนในทะเลใกล้ชายฝั่ง สายหน่อยพวกเขาจะไปอีกรอบเพื่อเก็บสิ่งที่อวนดักได้ แล้วนำมาขายให้กับลูกค้าที่มารอเลือกซื้อ ปูม้า ปูดำ ปูลายเสือ ปูใบ้ หอย กั้ง กุ้งแชบ๊วย ปลาหมึก ปลาเก๋า ปลากะพง ปลาอินทรีย์ ฯลฯ เพื่อไปกินเองหรือบ้างก็เพื่อนำไปส่งต่อให้กับร้านอาหารที่ต้องการวัตถุดิบสดๆเพื่อนำไปรังสรรค์เมนูอาหาร

ความคึกคักของทะเลระยองในฐานะแหล่งอาหาร แหล่งท่องเที่ยวที่อุดมไปด้วยธรรมชาติอันสมบูรณ์ตลอดหลายสิบปีเดินมาถึงจุดหักเลี้ยว เมื่อโครงการนิคมอุตสาหกรรมเกิดขึ้น ตามมาด้วยโรงงานนับร้อยตลอดจนแรงงานจำนวนมากหลั่งไหลเข้ามาที่นี่ พร้อมกับการขยายตัวของพื้นที่อย่างไม่หยุดยั้ง

จากนั้นมาบตาพุดยังคงเปลี่ยนแปลงไปอย่างต่อเนื่อง ผลกระทบที่ถาโถมมากขึ้นจากมลพิษอุตสาหกรรม เกิดน้ำเสียและมีขยะอุตสาหกรรมในพื้นที่จำนวนมาก และเส้นทางมลพิษเริ่มไหลตัวออกไปนอกระยองเข้าสู่จังหวัดใกล้เคียงที่อุตสาหกรรมค่อยๆ คืบคลานไปในหลายพื้นที่ของภาคตะวันออก

ตลอดมาภาคประชาชนที่เห็นผลลัพธ์ว่าแผนพัฒนาเศรษฐกิจขัดแย้งกับวิถีชีวิตของชาวบ้าน ได้รวมตัวเพื่อเรียกร้องสิทธิของตนอย่างเข้มข้นขึ้นเช่นเดียวกัน นับตั้งแต่เกิดวิกฤตการณ์น้ำแล้งจากการแย่งชิงน้ำในภาคตะวันออก ระหว่างภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม

ที่ชุมชนบ้านหนองแฟบ การถมทะเลเพื่อสร้างท่าเรือและพื้นที่อุตสาหกรรม เฟสที่ 1 และ 2 ในช่วงปี 2532-42 รวม 2 พันกว่าไร่ ค่อยๆขยายตัวเข้ามาใกล้ชิดพื้นที่ทำการประมงชายฝั่งของชาวบ้าน รวมถึงการก่อสร้างสถานีขนส่งก๊าซ LNG ขนาดใหญ่ ซึ่งมีทั้งท่าเทียบเรือและถังเก็บ LNG ทำให้คนพื้นถิ่นดั้งเดิมพบว่า ทะเลที่พวกเขารู้จักไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

ในปัจจุบัน ชาวประมงหนองแฟบยังคงได้รับผลกระทบจากการถมทะเล เฟสที่ 1 และ 2 และยังต้องได้รับผลกระทบที่ทับถมมาเพิ่มจากการขุดลอกและถมทะเลใหม่อีก 1,000 ไร่ ของการพัฒนาท่าเรืออุตสาหกรรมมาบตาพุด เฟส 3 ส่งผลให้สัตว์น้ำลดลง “เวลาเก็บหอย เก็บปูที่ติดอวน เราเจอดินเลนบ่อยๆ หรือแม้แต่กุ้งตามฤดูกาลที่จับได้ก็น้อยลง คิดว่าไม่น่าจะมีสัตว์น้ำหน้าดินชนิดไหนหาอาหารหรืออยู่ในสภาพพื้นเลนแบบนี้ได้“ ชาวประมงคนหนึ่งบรรยายสิ่งที่เกิดขึ้น

ถัดจากอ่าวจอดเรือประมงของชาวบ้านไปไม่มากเป็นสะพานของท่าเทียบเรือ LNG แห่งที่ 2 เด่นตระหง่านด้วยความยาวร่วม 6 กม. ทอดยาวไปในทะเล ชาวประมงเล่าว่า พวกเขาพบเศษวัสดุก่อสร้างกลายเป็นขยะอยู่รอบๆใต้สะพาน เช่น ลวดที่ใช้ในก่อสร้างรวมถึงเศษวัสดุจำพวกเหล็กเป็นจำนวนมากอยู่ใต้ทะเลบริเวณรอบสะพาน และกลายเป็นศัตรูอีกอย่างของอวนหาปลาของพวกเขา

สภาพระบบนิเวศของอ่าวหนองแฟบยังคงแย่ลง ชาวบ้านพบว่ามีขยะทะเลจำนวนมหาศาล โดยเฉพาะเศษพลาสติก ที่ตอนนี้ได้มารวมกันในแอ่งกระทะของชายฝั่งหนองแฟบตั้งแต่เริ่มมีการถมทะเลในเฟส 3 เป็นต้นมา ปรากฎการณ์นี้ทำให้ชาวประมงมีความกังวลว่าจะกลายเป็นรูปแบบถาวรของปัญหาในระบบนิเวศ ที่เกิดขึ้นกับท้องทะเลที่พวกเขาต้องพึ่งพาเพื่อทำมาหากิน

แม้ว่าในช่วงที่ผ่านมามีความพยายามของภาครัฐและเอกชนเข้ามาช่วยเหลือฟื้นฟูทะเลมาบตาพุดด้วยการปล่อยสัตว์น้ำกว่า 4 ล้านตัวลงในทะเลบริเวณชายฝั่งหาดหนองแฟบ แต่ผลลัพธ์ที่ได้กลับไม่เป็นอย่างที่คาด ชาวประมงยังคงพบว่า สัตว์ทะเลน้อยใหญ่ยังคงลดลงแบบไม่มีทีท่าว่าจะสิ้นสุด

สุดท้ายแล้ว การพัฒนาที่เกิดขึ้นในมาบตาพุดแม้มันจะเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับชุมชน เพิ่มความมั่งคั่งให้กับประเทศ แต่ขณะเดียวกันก็สร้างความอึดอัดใจให้กับชาวประมงจำนวนไม่น้อย แม้พวกเขาจะพยายามร้องเรียนกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จนได้รับการชดเชยบ้าง แต่ก็ดูเหมือนว่ามันจะไม่สมน้ำสมเนื้อกับวิถีชีวิตของพวกเขาที่ต้องเปลี่ยนไปตลอดกาล