ว่ากันว่า อาหาร คือหนึ่งสิ่งที่ทำให้รู้จักพื้นที่ที่เราไปเยือน
คงเพราะแบบนี้ ร้านอาหารถิ่นที่ตั้งใจคัดสรรพืชผักพื้นบ้าน มาปรุงตามตำรับคนท้องถิ่นอย่าง ‘ครัวบัวขาว’ จึงกลายเป็นร้านที่หากอยากทำความรู้จักเมืองภาคตะวันออกอย่างจังหวัดจันทบุรีให้ถึงรสถึงชาติ ต่อให้ต้องต่อคิวรอนานนับชั่วโมง ผู้คนจากทั่วสารทิศก็ยังหมายมั่น ยอมอดใจรอ
ร้านอาหารแห่งนี้มี รุ่งโรจน์ บัวขาว เป็นคนดูแล ชายอายุเลยวัยเกษียณ ที่บอกกับเราด้วยสีหน้าภาคภูมิใจว่าครึ่งชีวิตนี้อาศัยอยู่ที่ตำบลหนองบัวมาตลอด และไม่เคยคิดอยากย้ายไปไหน
และนี่คือเรื่องราวของพ่อครัวที่ตั้งใจนำเสนอเรื่องราวจันทบุรีผ่านอาหารท้องถิ่นของคนจันท์ ที่ทุกวันนี้อาจหากันไม่ได้ง่ายๆ อีกต่อไป
‘หนองบัว’ เมืองขนมแปลก
ในสายตาของรุ่งโรจน์ จันทบุรี คือ จังหวัดติดชายทะเล ที่มีครบทุกอย่าง มีธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์ ทั้งภูเขา ทะเล น้ำตก หรือแม้แต่โป่งน้ำร้อน เป็นเมืองแห่งประวัติศาสตร์ ที่มีโบราณสถานเก่าแก่ให้คนรุ่นหลังไปเรียนรู้ได้มากมาย ไม่ว่าจะเป็นเมืองเพนียด ชุมชนโบราณที่มีอายุมากกว่า 1,000 ปี และสันนิษฐานว่าเป็นที่ตั้งเมืองจันทบุรียุคแรก ตึกแดง อาคารที่ฝรั่งเศสสร้างขึ้นเมื่อครั้งเหตุการณ์ ร.ศ. 112 เจดีย์อิสระภาพ เจดีย์ที่ชาวเมืองร่วมกันสร้างขึ้นบริเวณเขาแหลมสิงห์ เพื่อเป็นการประกาศอิสระภาพที่ฝรั่งเศสถอนกำลังออกจากจันทบุรี และหนองบัว ตำบลเล็กๆ ในจังหวัด ที่นอกจากจะมีความสำคัญเคยเป็นสถานที่ที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชรวบรวมไพร่พล ต่อเรือสำเภาไปตีพม่าได้สำเร็จ ที่นี่ยังเป็นพื้นที่แห่งความสุข เป็นบ้านเกิด ที่รุ่งโรจน์ตั้งอกตั้งใจใช้ทั้งชีวิตรักษาไว้
“ผมอยู่กับวิถีชุมชนแบบนี้มาตั้งแต่เล็กจนโต เป็นคนจังหวัดจันทบุรีโดยกําเนิด เกิดที่ตําบลหนองบัว เรียนจบแค่ ป.7 หลังจากนั้นก็ออกไปหางานทำ หาเงินมาจุนเจือครอบครัว ห่างจากบ้านไปประมาณ 6-7 ปี กลับมาบ้าน มาพื้นที่ของตัวเอง ก็ได้มาเป็นข้าราชการท้องถิ่น” รุ่งโรจน์เล่าถึงอดีต บอกว่านั่นเองเป็นจุดเริ่มต้นแรกที่ความคิดเรื่องการทำอาหารถิ่นเกิดขึ้นในใจ
เขาและเพื่อนข้าราชการมองว่าหากอยากรักษาชุมชน ก็ต้องสร้างชุมชนให้เข้มแข็งเสียก่อน ในปีพ.ศ. 2559 พวกเขาจึงคิดทำเรื่องของการท่องเที่ยวชุมชน นำขนมโบราณที่คนในชุมชนทำกินทำขายกันอยู่แล้วมาเป็นจุดเด่น จนตำบลหนองบัวเป็นที่รู้จักในชื่อ ‘ชุมชนขนมแปลก’
“พอมีการประชาสัมพันธ์ นำขนมท้องถิ่นของตำบลหนองบัว อย่างขนมควยลิง ขนมอี๋น้ำเยี่ยววัว ไปขายที่กรุงเทพฯ พาไปออกรายการทีวี คนทั่วไปทั้งในและต่างประเทศก็เริ่มรู้จักชุมชนเรามากขึ้น มีเงินสะพัดเข้าหมู่บ้าน จากที่ชาวบ้านไม่สนใจเรื่องการท่องเที่ยวชุมชน ก็หันมาเข้าร่วมมากขึ้น ผมเลยเป็นที่ปรึกษาชุมชนอยู่ 2 ปี จนมองว่าชุมชนไปต่อได้แล้ว เลยขอลาออก มาตั้งต้นลุยทำร้านนี้”
สืบทอดรสมือ ‘แม่’ ครัวงานบุญ
รุ่งโรจน์เติบโตมากับวิถีชุมชน มีแม่เป็นแม่ครัวงานบุญ เวลาชุมชนมีงาน เขาก็เป็นคนหิ้วหม้อแกง ขลุกอยู่ในครัวคอยช่วยแม่อยู่อย่างนี้ตั้งแต่เล็กจนโต นอกจากขนมโบราณที่ช่วยออกไอเดียให้ชาวบ้านทำขึ้นมาขายจนติดตลาด อาหารถิ่นจึงเป็นอีกสิ่งที่เขาคิดถึงและอยากทำให้คนรู้จัก
“เราอยากทำร้านอาหารถิ่น เพื่อให้คนที่เข้ามาเที่ยวในชุมชนได้รู้จักว่านี่คืออาหารที่ชาวบ้านในพื้นที่เขากินกัน เอาเมนูเก่าๆ ที่เคยทานตอนเด็กในงานแต่ง งานบวช ที่เราได้กินประจำนี่แหละมาขาย”
ร้านที่รุ่งโรจน์ลุยทำด้วยน้ำพักน้ำแรงไม่ได้ใหญ่โตอะไร ในช่วงแรกครัวบัวขาวมีอยู่เพียง 2-3 โต๊ะ โดยมีเขาและภรรยาช่วยกันทำเพียงสองคน เข้าครัวทําอาหารเสร็จหนึ่งชามก็เดินออกมาเสิร์ฟ แล้วก็เดินกลับไปทําใหม่วนไปอยู่อย่างนั้น คิดเงิน เก็บเงิน ล้างถ้วยล้างชามด้วยตัวเอง
“เมนูที่ทำก็เป็นอาหารที่มีมาตั้งแต่ดั้งเดิม ไก่ต้มมะละกอบ้าง หมึกต้มน้ำอ้อยบ้าง คนส่วนใหญ่ไม่รู้จักหรอก เราก็จะคอยอธิบาย
“อาหารจันทบุรีมีสมุนไพรเยอะ อย่างไก่ต้มมะละกอก็จะมี เร่ว เป็นสมุนไพรที่คนจันทบุรีปลูกมาตั้งแต่โบราณ เพราะอาหารบ้านเราใช้เร่วกันเยอะมาก จะทำก๋วยเตี๋ยวหมูเลียง ทำไก่ต้มมะละกอก็ต้องใช้เร่ว มันคือตัวที่ทําให้น้ำซุปมีกลิ่นหอม สดชื่น มีความหวานซ่าๆ ดีต่อระบบหายใจ”
หรืออย่างหมึกต้มน้ำอ้อย ที่รสหวานนิดๆ รุ่งโรจน์ก็ไม่เพียงเล่าถึงรูปรส แต่วิเคราะห์ให้ฟังด้วยว่าอาจเป็นเพราะที่นี่มีโรงหีบอ้อยมาตั้งแต่โบราณ มีขนมรสหวาน รสชาติของอาหารจึงสะท้อนไปถึงสภาพแวดล้อมของพื้นที่
“พอคนที่มากินชอบและสนใจ มันก็เกิดความภูมิใจ บางทีลูกค้ามาถาม ถ้าร้านนี้ไม่เปิดจะไปหาทานได้ที่ไหนอีกไหม ผมก็บอกไม่มีครับ” รุ่งโรจน์ยิ้ม “บอกลูกค้าประจำ ว่ากินที่นี่แล้ว อย่าไปสั่งอย่างนี้ที่ร้านอาหารอื่นนะ มันไม่มี ถ้ามาจันทบุรีจะกินไก่ต้มมะละกอ มีที่นี่ที่เดียว แม้แต่เส้นจันท์กับหมูชะมวงก็ไม่มี เมนูนี้ผมคิดขึ้นมาเอง เกิดจากว่ามีลูกค้าเขาอยากกินเส้นจันท์ด้วย อยากกินหมูชะมวงด้วย เราก็เลยทำให้ ได้เป็นเมนูใหม่ ขายดี เพราะได้ลองอาหารที่เป็นซิกเนเจอร์ของจังหวัดพร้อมกันในทีเดียว”
นอกจากอาหารสูตรดั้งเดิม รุ่งโรจน์ยังคิดสูตรใหม่ๆ ผสมผสานเอาวัตถุดิบพื้นบ้าน วัตถุดิบประจำฤดูกาลมาปรุง ฤดูไหนมีลูกจาก แทนที่จะเอาไปเชื่อมหรือลอยแก้วอย่างที่คนคุ้นเคย เขาดัดแปลงนำมาทำเป็นแกงคั่ว เมื่อมีมังคุดเนื้อหวานกรุบกรอบ เขาก็นำมาใส่ในยำ เงาะและทุเรียนของขึ้นชื่อของจังหวัด ก็ถูกนำมาทำเป็นผัดเผ็ดและพะแนง
“วัตถุดิบมาจากชุมชนทั้งนั้น เราใช้ของจากชุมชนเพื่อให้คนในชุมชนมีรายได้ ให้เงินหมุนเวียน ที่หนองบัวดีอย่างคือธรรมชาติยังอุดมสมบูรณ์อยู่มาก พอถึงฤดูกาลปุ๊บ พืชผักผลไม้ก็ออกดอก ออกผลทันที” เป็นอีกครั้งที่รุ่งโรจน์ยิ้มอย่างภูมิใจ พร้อมเล่าต่อว่าคงเป็นเพราะมีความคิดของคนทำการเมืองติดตัวมา
“ที่ทำร้านอาหารนี่ไม่ได้คิดจะเอาจากลูกค้าเข้าตัวเราอย่างเดียว เรากระจายรายได้สู่ชุมชนด้วย คิดว่าทําอย่างไรถึงจะช่วยให้ชุมชนมีรายได้ เพราะถ้าชุมชนอยู่รอด ชาวบ้านมีเงิน พวกเขาก็จะยิ้มแย้มแจ่มใส”
ภูมิใจที่ได้เป็นคนหนองบัว
คนทำธุรกิจทั่วไปอาจกลัวการมีคู่แข่ง แต่เพราะความคิดนี้ที่รุ่งโรจน์มีติดตัว เขากลับมองว่าหากมีร้านอื่นนำไอเดียการทำอาหารถิ่นแบบนี้ไปขยายต่อ เขาจะยิ่งดีใจ
“เราไม่คิดว่าเขาเป็นคู่แข่ง มันเหมือนเราทํางานแล้วมีเครือข่ายมากกว่า ผมพูดประจําว่าอยากให้มีร้านแบบผมในชุมชนอีกสักร้านหรือสองร้าน ยิ่งทํากระจายออกไปกว้างได้เท่าไหร่ก็ยิ่งดี เพราะผมอยากให้ใครๆ ก็รู้จักอาหารพื้นถิ่นหนองบัว อยากไปที่ไหนคนก็รู้จักไก่ต้มมะละกอ อยากให้ออกไปสู่ต่างประเทศด้วยซ้ำ ไปอยู่ในร้านอาหารไทยที่ญี่ปุ่น ที่จีน ให้คนรับรู้ว่าอาหารไทยมีมากกว่าแค่ผัดกระเพรา”
เขาบอกว่าการได้คงเอกลักษณ์อาหารของชุมชนเอาไว้ คือความสุขที่สุดแล้ว เวลาลูกค้าทานเสร็จแล้วยกนิ้ว ส่งยิ้มให้ เดินมาบอกว่าอาหารอร่อยมาก เดี๋ยวกลับมากินใหม่ นี่คือสิ่งที่ทำให้เขาอยากจะทำแบบนี้ไปเรื่อยๆ
“อยู่มาจนอายุป่านนี้ ผมไม่ได้คิดฝันอะไรมากมายแล้ว นอกซะจากคงจะทำร้านนี้ต่อไปจนทำไม่ไหว และอยากให้เรื่องของการท่องเที่ยวชุมชนที่เราทำไว้มันอยู่ไปได้อย่างต่อเนื่อง ให้เด็กรุ่นใหม่เขามีอาชีพ มีรายได้ ไม่ต้องทิ้งบ้านไปไหน”
“ผมว่าหนองบัว เป็นทําเลที่ดีที่สุดแล้ว” รุ่งโรจน์ย้ำ
“เป็นพื้นที่แห่งความสุขอย่างแท้จริง สมบูรณ์ไปด้วยธรรมชาติ สภาพแวดล้อม มีครบทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นกุ้ง หอย ปู ปลา น้ําตก ภูเขา ทะเล ทุ่งนา อาหารถิ่น ขนมโบราณ โรงหีบอ้อย หรือแม้แต่ไม้กวาดดอกอ้อที่ใช้คงทน
“คนที่นี่รักบ้านเกิด ไม่ทิ้งรากฐาน ไม่ทิ้งภูมิลำเนาของตัวเอง อยู่โดยสงบเงียบ หากินแบบพอเพียง มีอะไรก็แบ่งปันและหยิบยื่นความสุขให้กัน” รุ่งโรจน์นิ่ง คล้ายทบทวนความคิด ก่อนย้ำในสิ่งที่รู้สึกมาเสมออีกครั้ง นั่นคือ
“ผมภูมิใจที่ได้เป็นคนหนองบัว”
