สมหมาย บุญนิมิ : การต่อสู้กับความมั่นคงของชาติที่ไม่มีชาวบ้านโยธะกาอยู่ในนั้น

Home

สมหมาย บุญนิมิ : การต่อสู้กับความมั่นคงของชาติที่ไม่มีชาวบ้านโยธะกาอยู่ในนั้น

จะเป็นยังไง หากเราคือคนที่เกิดที่นี่ เติบโตที่นี่ มีบรรพบุรุษอยู่ที่นี่ แต่เพียงเพราะไม่สามารถเข้าถึงการทำเอกสารสิทธิที่ดินได้ เราจึงกลายเป็นคนไร้บ้าน ไร้แผ่นดิน ไร้ที่ดินทำกิน?

มากไปกว่านั้น ถ้าพื้นที่ดังกล่าวถูกเวียนคืนด้วยคำว่า ‘ความมั่นคงของชาติ’ ผ่านการพยายามแสดงความประสงค์ใช้เป็นพื้นที่ตั้งเสาเรดาร์เพื่อเรือดำน้ำ

สมหมาย บุญนิมิ คือผู้ใหญ่บ้าน และผู้ต่อสู้เพื่อสิทธิที่ดินทำกินร่วมกับชาวบ้านที่ ต.โยธะกา อ.บางน้ำเปรี้ยว จ.ฉะเชิงเทรา สถานที่เกิดเรื่องราว ข้อพิพาทระหว่างรัฐกับชาวบ้าน

แม้ปัจจุบัน เหตุการณ์การไล่ขอคืนพื้นที่จะผ่านมาเกือบ 10 ปี แต่ก็ยังไร้วี่แววของการพยายามแก้ไขปัญหาที่มีชุมชนเป็นหัวใจหลัก แต่ปล่อยให้เป็นสุญญากาศที่สร้างความหวาดระแวงแก่ชาวบ้าน ที่นับวันรอว่าเมื่อไหร่จะโดนไล่ที่อีกครั้ง

ยังมีหลายหมู่บ้าน หลายชุมชนที่ไร้ที่ดิน แม้จะเป็นคนไทย และโยธะกาคือหนึ่งในพื้นที่ที่เฝ้ารอวันที่จะได้อยู่ ‘บ้าน’ อย่างสบายใจในสักวันหนึ่ง

โยธะกาในความทรงจำ

“ตั้งแต่เกิดมา เราก็อยู่ตรงนี้ ปลูกข้าว หาปลากัน”

“ตรงนี้คือแม่น้ำนครนายกที่จะไหลไปรวมกับแม่น้ำบางปะกง เราก็เคยเล่น”

ลุงหมายชี้ให้ดูแม่น้ำที่อยู่ติดกับบ้านของลุงหมายที่เขาได้เติบโตและเห็นกันมาตั้งแต่เด็ก เป็นแม่น้ำและพื้นดินที่เขาวิ่งเล่น ช่วยที่บ้านปลูกข้าว หรือแม้แต่ตกปลากันที่แม่น้ำแห่งนี้

พื้นที่ของต.โยธะกา อ.บางน้ำเปรี้ยว จ.ฉะเชิงเทรา มีลักษณะเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำที่มีความสำคัญเนื่องจากเป็นแหล่งปลูกข้าวที่คอยส่งไปให้คนในประเทศได้กินได้ใช้ โดยก่อนหน้านั้นพื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่รกร้าง มีต้นโยธะกาขึ้นกลายเป็นสัญลักษณ์ แต่ปัจจุบันได้สูญพันธ์ไปหมด แต่ได้มีการพยายามรื้อฟื้นขึ้นมาใหม่โดยคนในชุมชนโยธะกา

สิ่งสำคัญคือ ไม่ว่าจะผ่านมากี่ยุคกี่สมัยพื้นที่ตรงนี้ก็ยังคงเป็นแหล่งข้าวแหล่งน้ำในคนในฉะเชิงเทรา

“วิถีชีวิตเราอยู่ตรงนี้ เราเคยชินกับพื้นที่ตรงนี้ ไปที่อื่นมันก็ไม่เหมือนที่นี่”

“ฉะเชิงเทราเป็นอู่ข่าวอู้น้ำ โยธะกาเองก็ปลูกข้าวที่ตรงนี้มานาน”

ในวันที่ชาวบ้านโยธะกาถูกลบไปจากหน้าประวัติศาสตร์ที่ดิน

ย้อนกลับไปในจุดเริ่มต้นแรกเริ่มของการตั้งถิ่นฐานในพื้นที่ตำบลโยธะกา ข้อมูลจากกลุ่มจับตาปัญหาที่ดิน (Land Watch Thai) โดย พรพนา ก๊วยเจริญ ได้นำเสนอประวัติศาสตร์ของชุมชนโยธะกาว่ามีการก่อตั้ตำบลมาตั้งสมัยรัชกาลที่ 5 เมื่อปีพ.ศ. 2480 โดยมีการขุดคลองโดยบริษัทสยามคูนา แต่ว่าในสมัยนั้นก็ยังนับเป็นพื้นที่ห่างไกล รกร้าง และมีช้างป่าชุกชุม ทำให้ไม่ค่อยมีผู้ไปอยู่อาศัยมากนัก โดยเรียกพื้นที่ตรงนี้ว่าเป็น ‘ทุ่งหลวง’ ที่เป็นที่อยู่อาศัยของช้างป่า

จนกระทั่งชุมชนเริ่มมีการขยับขยายมากขึ้น บางส่วนอพยพมาจับจองเพื่อทำมาหากิน ซึ่งในสมัยนั้นชาวบ้านจะใช้วิธีการปักธงเป็นสัญลักษณ์การจับจองที่ดิน แต่ส่วนใหญ่แล้วก็มักเป็นผู้มีอิทธิพลในพื้นที่มากกว่าชาวบ้านทั่วไป โดยมักเจอปัญหาว่าเวลาชาวบ้านเข้าไปปักธงจับจองที่ดินไว้ ก็มักมีคนมาถอนออก โดยแจ้งว่าที่ดินมีเจ้าของแล้ว

จนกระทั่งเมื่อเริ่มมีการออกโฉนดที่ดิน ชาวบ้านที่ยังไม่มีความรู้ด้านทำเอกสารสิทธิที่ดินจึงไม่ได้เป็นเจ้าของแม้จะเป็นผู้แผ้วถางพื้นที่ แต่ที่ดินดังกล่าวมีการออกโฉนดให้กับเจ้าจอมมารดาแพจำนวน 4,000 ไร่

ทำให้แม้จะมีข้อมูลของชาวบ้านที่มาตั้งถิ่นฐานก่อนหน้า แต่เมื่อไม่มีเอกสารสิทธิ์ยืนยัน ก็ทำให้ชาวบ้านถูกลบหายไปในประวัติศาสตร์ที่ดินของโยธะกา

เมื่อความมั่นคงของชาติ ทำให้ชาวโยธะกาไม่มั่นคง

“ลองนึกภาพว่าถ้าเขาไล่ที่พวกเรา หมู่บ้านทั้งหมู่จะหายไปจากแผนที่ประเทศไทยเลยนะ” ลุงหมายพูด

หลังจากนั้นที่ดินดังกล่าวจึงกลายเป็นที่ดินราชพัสดุ ซึ่งทางกองทัพเรือได้ทำการขอซื้อต่อเพื่อใช้ปฏิบัติการในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งทางกองทัพเรือใช้พื้นที่ 1,000 ไร่ในการบริหารจัดการ ส่วนที่เหลือนั้นได้ไม่มีการกระการใดๆ ชาวบ้านจึงยังคงใช้เป็นพื้นที่ทำกินเรื่อยมา

จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2557 กองทัพเรือได้ประกาศให้ชาวบ้านออกจากพื้นที่ภายใน 7 วัน โดยให้เหตุผลว่า “กองทัพเรือมีแผนการใช้ประโยชน์บริเวณศูนย์เกษตรกรรมทหารเรือโยทะกา ในแปลงหมายเลขทะเบียน ฉช 611- ฉช 614 (แปลงที่ 3 – แปลงที่ 6) เพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในราชการเป็นที่ตั้งของกองบังคับการหมวดเรือที่ 2 กองเรือลำน้ำ กองเรือยุทธการและที่ตั้งสถานีวิทยุหาทิศ DF กองทัพเรือจึงขอยกเลิกสัญญาเช่าและการเก็บค่าตอบแทนการใช้ประโยชน์ที่ดินราชพัสดุบริเวณศูนย์เกษตรกรรมทหารเรือโยทะกาแปลงที่3 และแปลงที่ 6 ทั้งหมด”

“ไม่มีใครเดินมาคุย หรือมาบอกด้วยตัวเองเลย” ลุงหมายเล่าให้ฟังถึงช่วงเวลาดังกล่าว ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่นำมาสู่ความตกใจของชาวบ้านโยธะกาในวันที่บ้านและพื้นที่ทำกินที่เขาอยู่ เติบโต และใช้เวลาด้วยกันมาทั้งชีวิตกำลังจะหายไปกลายเป็นพื้นที่ที่ถูกอ้างว่าเพื่อความมั่นคงของประเทศ

“มันเป็นความมั่นคงของประเทศที่ไหน เพราะ 1,000 กว่าไร่นั้นก็เอาไปให้เขาเช่าทำบ่อปลาภายใต้โครงการศึกษาสายพันธุ์ปลาน้ำจืด ถ้าถามเรื่องเสาร์เรดาร์ เราก็สงสัยว่าให้เสาเรดาร์อยู่ตรงนี้ แล้วทะเลอยู่ตรงไหน เรือดำน้ำมันจะจอดตรงไหน หรือจริงๆ การตั้งเสามันต้องใช้พื้นที่ทั้งหมด 4,000 กว่าไร่เลยหรือ”

ซึ่งในวันนี้ ผ่านมากว่า 10 ปี แต่สถานการณ์ของชาวบ้านในโยธะกาก็ยังคงไม่มีความคืบหน้า ไร้คำตอบ และได้แต่อยู่กันไปด้วยความหวาดระแวง

การต่อสู้เพื่ออนาคตของชาวโยธะกา

กว่า 139 ครัวเรือน หรือผู้คนกว่า 569 คนที่เป็น ‘คนไทย’ กลายเป็นคนที่ไม่มีพื้นที่แผ่นดินเพื่อจะอาศัยอยู่ได้อย่างสบายใจ แม้จะเป็นปัจจัยสี่ที่จำเป็น แต่จากสถานการณ์ที่พวกเขาต้องเจอ ก็ทำให้เกิดความกังวลต่ออนาคตที่ไม่รู้จบ ผ่านข่าวลือมากมาย ไม่ว่าจะเป็นการเอาที่ดินไปให้ EEC หรือนำที่ดินไปให้นายทุนอื่นเช่า

“เราไม่รู้เลยว่าเขาจะมาไล่เราวันไหน แม้ว่าก่อนหน้านั้นจะให้ชาวบ้านเข้ามาทำกินได้ เราก็เริ่มถางพงถางหญ้า ที่แถวนี้เป็นป่าหมดเลย ไม่มีอะไรเลย พอชาวบ้านมาอยู่แล้วจะเอาคืนแบบนี้ ชาวบ้านจะไปอยู่ไหนกัน?” ลุงหมายเล่าด้วยน้ำเสียงสิ้นหวัง

“เราทั้งไปศูนย์ดำรงธรรม ไปคุยกับผู้ว่าฯ สองสามเที่ยว ก็ไม่มีใครทำอะไรได้ แต่ก็พยายามต่อไป” ลุงหมายกล่าว

“ตอนนี้จะขอให้ช่วยซ่อมถนนในหมู่บ้าน ยังไม่มีใครมาทำให้เลย แต่หมู่บ้านถัดไปพอบอกปุ๊บก็มีคนมาทำให้ทันที มันเห็นความต่าง”

ซึ่งไม่มีใครรู้ว่าอนาคตของชาวโยธะกาจะเป็นอย่างไรต่อไป มีแต่เพียงมวลความอึดอัด กังวลใจ ที่ชาวโยธะกาต้องแบกรับ แม้จะเป็นคนที่เกิดที่นี่ แต่กลับกลายเป็นคนไร้แผ่นดิน ที่ยังไม่มีใครมาเหลียวแล