กระแสสังคมโดยส่วนใหญ่ตั้งคำถามถึงความเป็น ‘เยาวชน’ ของผู้ที่กระทำผิด รวมไปถึงการเสนอข้อเสนอเรื่อง ‘ยกเลิกกฎหมายเยาวชน’ ที่กำลังถูกพูดถึงเป็นอย่างมากในตอนนี้ ทั้งนี้ ก็มีผู้ที่ไม่เห็นด้วยกับข้อเสนอดังกล่าว พร้อมทั้งระบุว่าอาจทำให้ขัดต่อหลักสิทธิมนุษยชนในเรื่อง ‘สิทธิเด็ก’ แต่หากตั้งคำถามถึงต้นตอของปัญหาแล้ว สิ่งนี้อาจเป็นปัญหาเรื่องวัฒนธรรมแบบ ‘อำนาจนิยม’ ที่ถ่ายทอดและแทรกซึมมาอย่างช้านานในสังคมไทยหรือไม่?
สำหรับประชาชนชาวตะวันออกแล้ว นี่ไม่ใช่ข่าวแรกที่เกี่ยวเนื่องกับเรื่อง ‘ความรุนแแรง’ และ ‘เยาวชน’ เพราะในช่วงก่อนหน้านั้น เมื่อวันที่ 10 มกราคม ที่ผ่านมา สถานีตำรวจภูธรเมืองระยอง ได้มีการประชาสัมพันธ์ว่า ห้ามเยาวชนออกมาเที่ยวเตร่นอกบ้านโดยไม่มีผู้ปกครองหลังเวลา 22.00 น. ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กปี 2546 มีหากพบเยาวชนมีพฤติกรรมตามที่ระบุจะถูกเชิญมาโรงพัก และให้ผู้ปกครองมารับกลับ
มีความเป็นไปได้ว่า เยาวชนอาจมีพฤติกรรมเลียนแบบภาพยนต์เรื่องหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับปัญหาความรุนแรงของนักเรียนในสังคมไทย ทั้งนี้ก็มีผู้ใช้โซเชียลมีเดียจำนวนหนึ่งแสดงความไม่เห็นด้วยพร้อมสอบถามถึงอำนาจตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง นอกจากนั้นก็มีผู้ที่เห็นด้วยกับประกาศฉบับดังกล่าวพร้อมให้ในทำนองที่ว่าเหตุผลว่า การบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด จะช่วยให้บ้านเมืองปลอดภัยจากเหตุการณ์อันตรายได้
‘อำนาจนิยม (Authoritarianism)’ คืออะไร?
พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ปี พ.ศ. 2554 ระบุว่า ‘อำนาจ’ หมายถึง พลังบังคับให้การเป็นไปหรือไม่เป็นไป หรือให้ต้องปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติการอย่างหนึ่งอย่างใด หรือส่งผลให้เกิดสิ่งหนึ่งสิ่งใด เช่น อำนาจบังคับการให้เป็นไปตามกฎหมาย อำนาจบังคับบัญชา ส่วนคำว่า ‘นิยม’ หมายถึง ชมชอบ, ยอมรับนับถือ, ชื่นชมยินดี, ใช้ประกอบท้ายคำสมาสบางคำใช้เป็นชื่อลัทธิ เช่น ลัทธิชาตินิยม ลัทธิสังคมนิยม
เมื่อนำคำทั้งสองคำมาเชื่อมโยงกันแล้ว อาจได้ความหมายง่ายๆ ว่า การนิยมชมชอบ ยอมรับนับถือพลังในการบังคับให้ต้องปฏิบัติ หรือไม่ปฏิบัติ เพื่อจุดมุ่งหมายอย่างใดอย่างหนึ่ง
หรือหากอ้างอิงตาม Oxford Dictionary ที่ระบุว่า ลัทธิอำนาจนิยม หมายถึง การบังคับใช้หรือการสนับสนุนให้เกิดการเชื่อฟังและการอยู่ในโอวาทต่ออำนาจอย่างเข้มงวด ซึ่งอาจต้องแลกมากับอิสระเสรีภาพของปัจเจกบุคคล
การผลิตซ้ำแนวคิดอำนาจนิยมสังคมไทย
แนวคิดแบบอำนาจนิยมนี้ มักถูกปลูกฝังต่อประชาชนคนไทยผ่านสุภาษิต คำพังเพยต่างๆ มาเป็นเวลาช้านาน เช่น สุภาษิตอย่าง ‘รักวัวให้ผูก รักลูกให้ตี’ เป็นต้น สิ่งต่างๆ เหล่านี้ สะท้อนให้เห็นถึงระดับชั้นทางสังคมบางอย่าง และวิธีคิดของการปฏิบัติต่อผู้กระทำผิดแบบ ‘ตาต่อตา ฟันต่อฟัน’ และทำไปใช้ความรุนแรงเหล่านี้ไปด้วยความ ‘เมตตา’ หรือรูปแบบความสัมพันธ์แบบ ‘อาวุโส’ ที่ต้องเคารพและเชื่อฟังผู้มาก่อน หรือผู้ที่มีอายุมากกว่า หากไม่เป็นไปตามนั้นอาจมีมาตรการทางสังคมในการจัดการ เช่น การถูกว่ากล่าวว่าเป็นผู้ไม่มี ‘สัมมาคารวะ’ หรือ ‘ไม่รู้จักที่ต่ำที่สูง’ ซึ่งแนวคิดแบบนี้อาจล้าหลังและยอมรับไม่ได้ไปแล้วในสังคมสมัยใหม่
หรืออำนาจนิยมในอีกแง่มุมหนึ่ง ที่ถูกสถาปนาขึ้นได้จากการประชาชนกลุ่มนั้นๆ มีความเห็นชอบต่อ ‘รัฐ’ ที่ใช้ความรุนแรง และไม่ได้อยู่บนหลักนิติธรรม ซึ่งเรียกว่า ‘วัฒนธรรมทางการเมืองแบบไพร่ฟ้า’ กาเบรียล อัลมอนด์ (Gabriel Almond) และ ซิดนีย์ เวอร์บา (Sidny Verba) นักวิชาการสาขารัฐศาสตร์ ผู้เชี่ยวชาญในเรื่องการเมืองเปรียบเทียบและวัฒนธรรมทางการเมือง ได้เสนอว่า วัฒนธรรมการเมืองแบบไพร่ฟ้า (The subject political culture) นี้ เป็นวัฒนธรรมทางการเมืองของบุคคลที่มีความรู้ความเข้าใจต่อระบบการเมืองโดยทั่วๆ ไป แต่ไม่สนใจที่จะมีส่วนร่วมทางการเมือง และไม่มีความรู้สึกว่าตนเองมีอิทธิพลต่อระบบการเมือง
บุคคลเหล่านี้มักมีพฤติกรรมยอมรับ และปฏิบัติตามกฎหมายของรัฐ ด้วยความยินดีและชื่นชม ลักษณะของวัฒนธรรมทางการเมืองแบบไพร่ฟ้าจะพบได้ในกลุ่มคนชั้นกลางในประเทศกำลังพัฒนา ที่ยังคงมีความเชื่อที่ฝังแน่นมาแต่เดิม อันเป็นอิทธิพลของสังคมเกษตรกรรมว่า อำนาจรัฐเป็นของผู้ปกครอง ประชาชนทั่วไปควรมีหน้าที่เชื่อฟังและปฏิบัติตามกฎหมายเท่านั้น
หรือสังคมร่วมกันหล่อหลอมความรุนแรงให้เยาวชน?
หากพูดถึงกรณีตัวอย่างของกลุ่มเยาวชนที่ ‘ป้าบัวผัน’ หรือกรณีเยาวชน จ.ระยอง ที่ได้กล่าวไปในข้างต้น อาจมาจากการส่งต่อของแนวคิดแบบอำนาจนิยม โดยการใช้ ‘ความรุนแรง’ ในการแก้ไขปัญหา อย่างเช่น การกลั่นแกล้ง ทำร้าย และนำไปสู่เหตุการณ์ฆาตกรรมป้าบัวผันนั้น สิ่งเหล่านี้อาจมาจากความต้องการให้ผู้ที่ถูกกระทำ ยอมรับ หรือ สยบยอมต่ออำนาจบางอย่าง ผ่านรูปแบบการแสดงออกต่างๆ ซึ่งในทีนี้คือการใช้ ‘พฤติกรรม’ ที่มีความก้าวร้าวรุนแรง
ซึ่งสิ่งที่บ่มเพาะพฤติกรรมเหล่านี้ก็อาจจะมาจากความรุนแรงในครอบครัว หรือ ความรุนแรงในโรงเรียนที่มาจากครู การทำโทษโดยการทำร้ายร่างกายต่างๆ สิ่งนี้สะท้อนถึงการถ่ายทอดอย่างเป็นระบบของวัฒนธรรมอำนาจนิยม ซึ่งผู้ที่โชคร้ายและเปรียบเสมือนเหยื่อของห่วงโซ่อาหารคือบุคคลที่มีสถานะสังคมที่ต่ำกว่าบุคคลอื่นอย่างเช่น เหล่าคนชายขอบ ที่ไม่ได้มีวิถีปฏิบัติเหมือนกันกับบุคคลผู้มีพฤติกรรมแบบอำนาจนิยม
ปัญหาที่รอวันสังคายนา
ไม่เพียงเท่านั้น ก่อนที่จะมีภาพจากกล้องวงจรปิด และคลิปเสียงที่ทำให้ทราบได้ว่า เยาวชนทั้ง 5 คน เป็นผู้ลงมือก่อเหตุ เจ้าหน้าที่ตำรวจได้นำตัว ‘ลุงเปี๊ยก’ สามีของป้าบัวผัน มาทำแผนประกอบคำรับสารภาพ โดยในขณะที่ทำแผนประกอบคำรับสารภาพ ลุงเปี๊ยกได้กล่าวว่าตนเองเป็นผู้ก่อเหตุ ซึ่งขัดแย้งกับหลักฐานที่ถูกเผยแพร่โดยนักข่าวในภายหลัง อีกทั้งยังสืบทราบได้อีกว่าเจ้าหน้าที่ตำรวจบางนาย มีพฤติกรรมเป็นไปในทางทรมานและทำร้ายร่างกาย เพื่อกดดันให้ลุงเปี๊ยกยอมรับสารภาพ อาจมาจากเหตุที่ว่า ผู้ต้องหาหนึ่งในนั้นมีผู้ปกครองเป็นเจ้าหน้าที่ตำรวจที่ปฏิบัติงานในพื้นที่นี้ จึงต้องใช้ช่องทางนอกกฎหมายเพื่อให้ผู้อื่นมารับโทษแทนหรือไม่? เหตุการณ์ที่กล่าวมาทั้งหมด นับว่าเป็นสิ่งที่มาจากแนวคิด ‘อำนาจนิยม’ เช่นเดียวกัน ส่งผลให้สถานการณ์ที่ควรจะเป็น กลับผิดปกติและไม่เป็นไปตามกระบวนการ ซึ่งส่งผลให้เกิดการละเมิดต่างๆ ตามมา
สิ่งนี้สะท้อนถึงอะไร? หากขยายความให้ชัดเจนขึ้นด้วยสมการที่ว่า ‘อำนาจรัฐ-ความรุนแรง = ความสงบ’ นั้น ดูจะเป็นสมการที่ยังมีแง่มุมให้ถกเถียงอยู่บ้าง ที่สุดท้ายนั้นเป็นการใช้ ‘อำนาจรัฐ’ จัดการกับปัญหาดังกล่าว เท่ากับว่า สิ่งที่ยังหลงเหลืออยู่นั้น อาจยังคงเป็นความรุนแรงเช่นเดิมจากการบังคับใช้กฎหมายที่อาจละเมิดต่อหลักสิทธิมนุษยชนอันถือเป็นสิทธิมนุษย์ทุกคนพึงมี และเรื่องราวต่างๆ จะวนเวียนเป็นวัฏจักรอยู่เช่นนี้
แต่ทั้งนี้ ก็ไม่อาจปฏิเสธว่าปัญหาความรุนแรงโดยเยาวชนอาจจะต้องได้รับแก้ไขเช่นกัน แต่ควรเป็นวิธีการที่เข้าใจถึงสภาพแวดล้อมที่ส่งผลต่อเยาวชนนั้นๆ และนำไปสู่การแก้ไขปัญหาได้อย่างตรงจุดในท้ายที่สุด
