/

แผนพลังงานให้อะไรกับคนตะวันออกบ้าง : สรุปวงเสวนา ‘น้ำสีรุ้ง ทะเลสีดำ อากาศสีเทา : ภาคตะวันออกยังแบกไม่พออีกหรือ?’

ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา ภาคตะวันออกถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่รองรับอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ ตั้งแต่ยุคอีสเทิร์นซีบอร์ดจนถึงเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก หรือ EEC รัฐนำเสนอภาพการพัฒนาผ่านเม็ดเงินลงทุน โรงงาน ท่าเรือ และโครงสร้างพื้นฐานที่ขยายตัวต่อเนื่อง

แต่สำหรับคนในพื้นที่ การเติบโตนั้นมาพร้อมกับคำถามเรื่องคุณภาพชีวิต น้ำในชุมชนที่มีความเสี่ยงปนเปื้อน ทะเลที่สัตว์น้ำลดลง และมลพิษจากกิจกรรมอุตสาหกรรม

วันนี้ ร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ พ.ศ. 2569-2593 หรือ PDP 2026 กำลังเพิ่มคำถามสำคัญว่า การพัฒนาพลังงานครั้งใหม่นี้จะสร้างความมั่นคงให้ใคร และใครต้องเป็นผู้รับภาระ

ประเด็นดังกล่าวถูกสะท้อนในเวทีเสวนา ‘น้ำสีรุ้ง ทะเลสีดำ อากาศสีเทา : ภาคตะวันออกยังแบกไม่พออีกหรือ?’ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งในอีเวนต์ ‘แผนพลังงานเพื่อใคร คนตะวันออกอยู่ตรงไหนในแผน PDP 2026’ เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ที่จังหวัดระยอง โดยมีตัวแทนเครือข่ายประชาชนและนักวิชาการได้ชี้ให้เห็นผลกระทบจากทิศทางพลังงานที่อาจเกิดขึ้นกับพื้นที่

เราสรุปมาให้อ่านกัน

แผนพลังงานที่ยังไม่เปลี่ยนผ่าน: ก๊าซใหม่ 9,100 เมกะวัตต์ และภาระที่ตกอยู่กับภาคตะวันออก

ธัญญาภรณ์ สุรภักดี จาก JET in Thailand ตั้งข้อสังเกตว่า แม้ร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย หรือ PDP 2026 จะวางเป้าหมายไปสู่การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ แต่ทิศทางในช่วง 12 ปีแรกของแผนกลับแทบไม่เห็นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างมีนัยสำคัญ การลดลงอย่างชัดเจนถูกวางไว้ในช่วง 13 ปีหลัง ขณะที่ในระยะต้นประเทศยังคงพึ่งพาโรงไฟฟ้าถ่านหิน มีการต่ออายุโรงไฟฟ้าก๊าซเดิม และเพิ่มกำลังผลิตจากโรงไฟฟ้าก๊าซใหม่อีก 9,100 เมกะวัตต์ ธัญญาภรณ์ชี้ว่าแนวทางดังกล่าวทำให้เกิดคำถามว่า แผนนี้กำลังเปลี่ยนผ่านพลังงานจริงหรือเพียงเลื่อนภาระการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกออกไปในอนาคต

สิ่งที่ธัญญาภรณ์ชี้ให้เห็นคือ ภาระจากการเพิ่มกำลังผลิตก๊าซไม่ได้กระจายไปทั่วประเทศอย่างเท่าเทียม เพราะในจำนวน 9,100 เมกะวัตต์ มีถึง 4,900 เมกะวัตต์ที่ถูกวางไว้ในภาคตะวันออก เพื่อรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะจาก Data Center เมื่อเปรียบเทียบกับร่าง PDP 2024 ซึ่งกำหนดโรงไฟฟ้าก๊าซใหม่ไว้ 6,300 เมกะวัตต์ และไม่ได้วางโรงไฟฟ้าก๊าซใหม่ในภาคตะวันออก 

จากสถานการณ์นี้จึงเกิดคำถามว่าเหตุใดตัวเลขจึงเพิ่มขึ้น และเหตุใดภาคตะวันออกจึงต้องรับภาระจากโครงการใหม่มากขึ้น เพราะการพึ่งพาก๊าซยังหมายถึงการต้องเร่งหาแหล่งเชื้อเพลิงมารองรับ ทั้งการต่อสัญญาแหล่งก๊าซในพื้นที่พัฒนาร่วมไทย-มาเลเซีย หรือ JDA การสำรวจแหล่งก๊าซบนบก เช่น สินภูฮ่อม ตลอดจนการนำเข้า LNG ซึ่งเชื่อมโยงกับการขยายท่าเทียบเรือและถังเก็บ LNG ในมาบตาพุด

ธัญญาภรณ์ชวนให้มองว่าโครงสร้างพื้นฐาน LNG ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของระบบพลังงาน แต่ทำให้ภาคตะวันออกต้องรองรับกิจกรรมอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับก๊าซต่อไปอีกยาวนาน รวมถึงการนำความเย็นที่เหลือจากกระบวนการ LNG ไปใช้ประโยชน์ เช่น การปลูกดอกทิวลิป และแนวคิดที่จะนำไปใช้ในระบบทำความเย็นของ Data Center ขณะเดียวกัน การพึ่งพาก๊าซและ LNG ยังทำให้ประเทศเสี่ยงต่อความผันผวนของราคาและสถานการณ์พลังงานโลก 

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่าประเทศไทยจะมีไฟฟ้าเพียงพอหรือไม่ แต่คือการเพิ่มกำลังผลิตด้วยก๊าซเป็นทางเลือกที่เหมาะสมจริงหรือเปล่า ทั้งในด้านต้นทุน ความมั่นคงทางพลังงาน และผลกระทบต่อพื้นที่ การกำหนดโควตาการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้สอดคล้องกับเป้าหมาย Net Zero ไม่ควรกลายเป็นเหตุผลที่ทำให้สามารถขยายโรงไฟฟ้าก๊าซต่อไปได้ โดยละเลยข้อจำกัดด้านมลพิษและผลกระทบสะสมที่ภาคตะวันออกเผชิญมาอย่างยาวนาน

Data Center: ความต้องการไฟฟ้าที่มาพร้อมต้นทุนด้านน้ำ ความร้อน เสียง และขยะ

กัญจน์ ทัตติยกุล จากเครือข่ายเพื่อนตะวันออก ชวนให้มอง Data Center ตลอดทั้งห่วงโซ่ ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะช่วงที่ศูนย์ข้อมูลเปิดดำเนินการและใช้ไฟฟ้าเท่านั้น เพราะนอกจากจะต้องใช้ไฟฟ้าและน้ำอย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมงแล้ว ระบบยังต้องระบายความร้อนจากเครื่องคอมพิวเตอร์จำนวนมาก โดยบางรูปแบบใช้น้ำหล่อเย็นก่อนระบายความร้อนออกผ่านหอระบายความร้อน กระบวนการดังกล่าวอาจทำให้เกิดไอน้ำ ความร้อน และความชื้นกระจายสู่พื้นที่โดยรอบ รวมถึงมีข้อกังวลเรื่องสารที่ใช้ในระบบน้ำและการแพร่กระจายของแบคทีเรีย กัญจน์ยังชี้ถึงเสียงจากเครื่องจักรที่ทำงานต่อเนื่อง ซึ่งอาจกลายเป็นเสียงรบกวนที่ชุมชนใกล้เคียงต้องเผชิญตลอดทั้งวันและคืน

ผลกระทบไม่ได้เริ่มต้นเมื่อ Data Center เปิดใช้งาน แต่ย้อนกลับไปถึงการผลิตอุปกรณ์และชิปที่ต้องใช้แร่ธาตุจากเหมืองจำนวนมาก หากมีการขยาย Data Center และระบบพลังงานหมุนเวียนที่ต้องทำงานรองรับตลอดเวลา ก็ย่อมมีความต้องการแบตเตอรี่และวัตถุดิบเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ขณะเดียวกัน เมื่ออุปกรณ์และระบบสายสื่อสารหมดอายุหรือเสื่อมสภาพ ก็จะเกิดขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ต้องจัดการ 

กัญจน์จึงมองว่าการประเมินผลกระทบต้องครอบคลุมตั้งแต่ต้นทางของวัตถุดิบ ระหว่างการดำเนินงาน ไปจนถึงปลายทางของซากอุปกรณ์ ไม่ใช่พิจารณาเพียงปริมาณไฟฟ้าที่ใช้ในสถานประกอบการ อีกทั้ง Data Center ยังต้องใช้น้ำอย่างต่อเนื่อง แม้ในช่วงที่ประเทศเผชิญภัยแล้งหรือมีข้อจำกัดด้านน้ำ ส่วนการอ้างว่าเป็น Green Data Center ก็ต้องตอบให้ได้ว่าจะจัดหาไฟฟ้าสะอาดที่จ่ายได้ตลอด 24 ชั่วโมงอย่างไร และหากต้องพึ่งพาแบตเตอรี่ ก็ต้องพิจารณาผลกระทบจากการผลิตและกำจัดแบตเตอรี่ตลอดอายุการใช้งานด้วย

ข้อมูลจำนวนโครงการ Data Center ที่ถูกกล่าวถึงในเวทีมีหลายชุดและมีสถานะแตกต่างกัน ทั้งตัวเลขประมาณ 4,000 เมกะวัตต์ที่เกี่ยวข้องกับโครงการดำเนินการ ก่อสร้าง หรืออยู่ในแผน ตัวเลข 6,400 เมกะวัตต์ที่ปรากฏในแผน PDP และตัวเลขราว 13,000 เมกะวัตต์ที่มีการยื่นขอส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ตัวเลขเหล่านี้จึงไม่ควรถูกตีความว่าเป็นกำลังไฟฟ้าของ Data Center ที่เปิดดำเนินการแล้วทั้งหมด 

กัญจน์ตั้งคำถามถึงการที่โครงการจำนวนหนึ่งมุ่งเข้ามาในภาคตะวันออก ซึ่งมีโครงสร้างพื้นฐานรองรับทั้งไฟฟ้า น้ำ และที่ดิน ทั้งที่ทรัพยากรเหล่านี้เป็นสิ่งที่ประชาชนและกิจกรรมอื่นในพื้นที่ต้องพึ่งพาเช่นกัน นอกจากนี้ยังมีข้อกังวลเรื่องการใช้ Code of Practice หรือ COP แทนการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมแบบ EIA ว่าจะครอบคลุมผลกระทบต่อชุมชน ทั้งการใช้น้ำ การใช้ไฟฟ้า ความร้อน เสียง และขยะ ได้เพียงพอหรือไม่

 น้ำสีรุ้ง กากอุตสาหกรรม และโรงไฟฟ้าขยะ: เมื่อชุมชนต้องรับความเสี่ยงจากการจัดการที่ไม่โปร่งใส

อรชา จันทร์เดช จากแสงสุรีย์พาวเวอร์ สะท้อนสถานการณ์ในจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งมีโรงงานอุตสาหกรรมอยู่ราว 1,100 แห่ง ในจำนวนนี้มีโรงงานประเภท 105 จำนวน 84 แห่ง และประเภท 106 จำนวน 74 แห่ง ซึ่งเกี่ยวข้องกับการคัดแยกและจัดการของเสียอุตสาหกรรม อรชาชี้ให้เห็นว่าเมื่อกิจกรรมอุตสาหกรรมขยายตัว ปริมาณของเสียและความจำเป็นในการจัดการกากอุตสาหกรรมก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย แต่สิ่งที่ชุมชนต้องเผชิญคือคำถามว่าระบบกำกับดูแลสามารถป้องกันการรั่วไหลและการปนเปื้อนได้จริงหรือไม่ และหากเกิดผลกระทบขึ้น ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดกับชุมชนและสิ่งแวดล้อม

กรณี Green Environment Technology เป็นตัวอย่างของข้อกังวลที่อรชาหยิบยกขึ้นมา โดยมีข้อร้องเรียนเกี่ยวกับน้ำจากบริเวณกองกากที่ไหลลงสู่ทางน้ำของชุมชนในช่วงน้ำท่วม และความเสี่ยงที่สารปนเปื้อนจะกระจายออกไปสู่พื้นที่โดยรอบ รวมถึงข้อกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนของอะลูมิเนียม ประเด็นนี้ทำให้เห็นว่าการจัดการกากอุตสาหกรรมไม่ใช่เรื่องที่จบอยู่ภายในรั้วโรงงาน เพราะเมื่อน้ำท่วม น้ำชะกาก หรือเกิดการรั่วไหล ผลกระทบสามารถเดินทางไปตามทางน้ำและกระทบต่อพื้นที่เกษตรกรรม แหล่งน้ำ และการดำรงชีวิตของคนในชุมชนได้ อรชาจึงเน้นย้ำถึงความจำเป็นของการตรวจสอบข้อร้องเรียน การบังคับใช้กฎหมาย และการดำเนินการกับโรงงานที่สร้างผลกระทบอย่างจริงจัง

นอกจากกากอุตสาหกรรมแล้ว อรชายังตั้งข้อสังเกตต่อโครงการโรงไฟฟ้าขยะ 3 แห่ง ซึ่งแต่ละแห่งมีกำลังผลิต 9.9 เมกะวัตต์ และตั้งอยู่ในพื้นที่หรือบริเวณเดียวกัน ประเด็นที่ต้องตรวจสอบคือการแบ่งโครงการออกเป็นหลายหน่วยมีผลต่อเกณฑ์การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมหรือการกำกับดูแลอย่างไร รวมถึงต้องพิจารณาใบอนุญาตและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องก่อนสรุปว่าเป็นการแบ่งโครงการเพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดหรือไม่ 

อีกคำถามสำคัญคือแหล่งที่มาของขยะที่จะนำมาเป็นเชื้อเพลิงมีปริมาณเพียงพอและมีความชัดเจนหรือไม่ เพราะโรงไฟฟ้าที่ต้องเดินเครื่องต่อเนื่องย่อมต้องมีระบบจัดหาขยะและจัดการกากตกค้างที่ตรวจสอบได้ กรณีเหล่านี้สะท้อนว่า การอ้างการจัดการของเสียหรือการผลิตพลังงานจากขยะว่าเป็นประโยชน์ต่อระบบเศรษฐกิจและพลังงาน ไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมหมดไป หากการกำกับดูแลไม่เข้มแข็ง ชุมชนก็อาจต้องเป็นผู้รับผลกระทบจากน้ำเสีย กากตกค้าง และมลพิษที่เกิดขึ้น

ทะเลและประมง: โครงสร้างพื้นฐานพลังงานที่กระทบต่อแหล่งทำกินของชุมชนชายฝั่ง

ปวัตร กาญจนะวงศ์ จากเครือข่ายสานสิ่งแวดล้อม EEN ถ่ายทอดผลกระทบที่ชาวประมงชายฝั่งกำลังเผชิญ โดยชาวประมงพบว่าสัตว์น้ำในระยะใกล้ฝั่งประมาณ 3 ไมล์ทะเลลดลง จนต้องออกเรือไปไกลถึง 7-9 ไมล์ทะเลเพื่อหาสัตว์น้ำให้ได้ปริมาณเพียงพอ ระยะทางที่เพิ่มขึ้นหมายถึงต้นทุนค่าน้ำมัน เวลา และความเสี่ยงในการออกเรือที่สูงขึ้น ขณะที่รายได้ไม่ได้เพิ่มขึ้นตามต้นทุน ปวัตรชี้ว่าทะเลไม่ใช่เพียงพื้นที่สำหรับรองรับโครงการอุตสาหกรรมหรือโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงาน แต่เป็นแหล่งอาหารและแหล่งทำกินที่หล่อเลี้ยงครอบครัวชาวประมงและชุมชนชายฝั่งมาอย่างยาวนาน เมื่อทรัพยากรสัตว์น้ำลดลง ผลกระทบจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่ระบบนิเวศ แต่กระทบโดยตรงต่อรายได้และความมั่นคงในการประกอบอาชีพของคนในพื้นที่

โครงการท่าเรือ LNG การถมทะเล และการขุดลอกร่องน้ำ เป็นกิจกรรมที่อาจเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมทางทะเล ทั้งจากการเพิ่มขึ้นของตะกอนและความขุ่นของน้ำ ซึ่งอาจส่งผลต่อปะการัง หญ้าทะเล และแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ไม่ได้กระทบเฉพาะพื้นที่ก่อสร้าง แต่สามารถส่งผลต่อระบบนิเวศและแหล่งอาหารของสัตว์น้ำในบริเวณใกล้เคียงได้ด้วย

ปวัตรยังชวนให้พิจารณากระบวนการทำงานของสถานีรับและแปรสภาพ LNG ซึ่งมีการใช้น้ำทะเลในกระบวนการเปลี่ยนก๊าซธรรมชาติเหลวกลับเป็นก๊าซ รวมถึงข้อกังวลเกี่ยวกับน้ำที่ผ่านกระบวนการและสารเคมีที่อาจใช้ในระบบ เช่น สารควบคุมการเกิดสิ่งมีชีวิต สารป้องกันการกัดกร่อน และสารป้องกันการเกิดตะกรัน จึงต้องตรวจสอบว่าน้ำที่ผ่านกระบวนการมีคุณภาพอย่างไร มีการบำบัดและควบคุมสารตกค้างอย่างไรก่อนปล่อยกลับสู่ทะเล

นอกจากนี้ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานในทะเลยังเชื่อมโยงกับแนวคิดการวางท่อส่งก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากระบบดักจับและกักเก็บคาร์บอน หรือ CCS ซึ่งอาจต้องมีเครือข่ายท่อส่งและโครงสร้างพื้นฐานนอกชายฝั่งเพิ่มเติม ปวัตรจึงชวนให้ตั้งคำถามว่า การพัฒนาเหล่านี้จะเพิ่มแรงกดดันต่อทะเลและชุมชนชายฝั่งมากน้อยเพียงใด และการประเมินผลกระทบจะครอบคลุมผลกระทบสะสมจากหลายโครงการหรือไม่ เพราะสำหรับชาวประมง ทะเลที่เปลี่ยนแปลงไปไม่ได้หมายถึงเพียงระบบนิเวศที่เสียหาย แต่หมายถึงรายได้ อาชีพ และวิถีชีวิตที่อาจไม่สามารถกลับคืนมาได้ง่าย ๆ การประเมินโครงการพลังงานจึงต้องให้ความสำคัญกับทะเลในฐานะฐานทรัพยากรของชุมชน ไม่ใช่เพียงพื้นที่รองรับการลงทุน

SMR: เทคโนโลยีใหม่ที่มาพร้อมต้นทุนและความเสี่ยงระยะยาว

ศุภกิจ นันทะวรการ นักวิชาการด้านนโยบายพลังงาน ชวนให้พิจารณาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก หรือ SMR อย่างรอบด้าน โดยเฉพาะแผนที่กล่าวถึงการเริ่มมีโรงไฟฟ้าขนาด 300 เมกะวัตต์แห่งแรกในปี 2580 และการขยายเป็น 30 แห่งภายในปี 2593 ศุภกิจตั้งข้อสังเกตว่า แม้ SMR จะถูกนำเสนอว่าเป็นเทคโนโลยีที่มีขนาดเล็กและมีความปลอดภัยสูงขึ้น แต่การลงทุนจริงยังมีความไม่แน่นอน ทั้งระยะเวลาก่อสร้าง ต้นทุน และประสิทธิภาพการเดินเครื่อง ตัวเลขต้นทุนที่นำเสนอในงานศึกษาบางชุดอยู่ที่ประมาณ 7–13 บาทต่อหน่วย แต่ตัวเลขดังกล่าวควรถูกพิจารณาอย่างระมัดระวัง เพราะต้นทุนของโครงการจริงอาจเปลี่ยนแปลงได้เมื่อเข้าสู่การก่อสร้างและดำเนินงาน

อีกข้อจำกัดสำคัญคือประเทศไทยไม่มีแหล่งเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ของตนเอง จึงต้องนำเข้ายูเรเนียมและเชื้อเพลิงที่ผ่านกระบวนการจากต่างประเทศ หากพัฒนาโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่มีอายุการใช้งานตามแผนยาวนานหลายสิบปี ก็หมายถึงการพึ่งพาห่วงโซ่อุปทานจากต่างประเทศต่อเนื่องไปตลอดอายุโครงการ ศุภกิจชี้ว่าแหล่งผลิตและส่งออกเชื้อเพลิงนิวเคลียร์กระจุกตัวอยู่ในประเทศจำนวนไม่มาก จึงมีความเสี่ยงด้านราคาและความมั่นคงของเชื้อเพลิงที่ต้องนำมาพิจารณา ไม่ต่างจากการพึ่งพาก๊าซธรรมชาติและ LNG จากต่างประเทศ 

นอกจากนี้ โรงไฟฟ้า SMR ขนาด 300 เมกะวัตต์หนึ่งแห่งมีความต้องการน้ำตามข้อมูลที่ศุภกิจนำเสนออยู่ที่ประมาณ 300–750 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี แม้น้ำส่วนหนึ่งจะถูกระบายกลับสู่แหล่งน้ำหลังผ่านระบบหล่อเย็น แต่ก็อาจมีน้ำบางส่วนสูญเสียไปจากการระเหย และน้ำที่ระบายกลับอาจมีอุณหภูมิสูงขึ้น จึงต้องพิจารณาผลกระทบต่อแหล่งน้ำและระบบนิเวศโดยรอบด้วย

ความเสี่ยงอีกด้านคือการขนส่งเชื้อเพลิง การป้องกันอุบัติเหตุ และการจัดการกากกัมมันตรังสี แม้เทคโนโลยี SMR จะได้รับการออกแบบให้มีระบบความปลอดภัยที่พัฒนาขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงจะหมดไป โดยเฉพาะกากเชื้อเพลิงใช้แล้วที่ยังคงมีกัมมันตรังสีและต้องจัดเก็บอย่างปลอดภัยในระยะยาว 

ศุภกิจชี้ว่าปัจจุบันยังไม่มีทางออกที่สมบูรณ์สำหรับการจัดการกากเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ในระดับโลก หลายประเทศยังคงต้องจัดเก็บกากเหล่านี้ไว้และพัฒนาวิธีจัดการต่อไป คำถามจึงอยู่ที่ว่า หากประเทศไทยตัดสินใจลงทุนใน SMR จะวางระบบรับผิดชอบต่อความเสี่ยงและกากกัมมันตรังสีที่อาจอยู่กับพื้นที่ไปอีกหลายสิบปีอย่างไร โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่ภาคตะวันออกเองก็มีประสบการณ์และความกังวลเกี่ยวกับการปนเปื้อนสารกัมมันตรังสีมาก่อนแล้ว

ทางเลือกพลังงาน: ลดการพึ่งพาก๊าซ เปิดพื้นที่ให้โซลาร์บนหลังคา และกระจายอำนาจการผลิตไฟฟ้า

ข้อเสนอด้านพลังงานจากศุภกิจเริ่มต้นที่การทบทวนการสร้างโรงไฟฟ้าก๊าซใหม่ โดยเห็นว่ากำลังผลิตที่มีอยู่มีมากเพียงพอแล้ว และไม่ควรเพิ่มภาระจากการนำเข้า LNG มากไปกว่านี้ ศุภกิจยกตัวอย่างช่วงวิกฤตราคาพลังงานจากสงครามรัสเซีย-ยูเครน ซึ่งต้นทุนไฟฟ้าจาก LNG เคยเพิ่มขึ้นไปถึงประมาณ 12 บาทต่อหน่วย ขณะที่ค่าไฟที่เรียกเก็บจากประชาชนอยู่ในระดับต่ำกว่าต้นทุนมาก จนเกิดภาระค่าใช้จ่ายจำนวนมหาศาลตามมา ข้อเสนอจึงไม่ใช่เพียงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่เป็นการลดความเสี่ยงที่ค่าไฟของประเทศจะผูกติดกับราคาพลังงานในตลาดโลกและสถานการณ์ความขัดแย้งระหว่างประเทศ ศุภกิจจึงเสนอว่าแผน PDP ไม่ควรเพิ่มโรงไฟฟ้าก๊าซใหม่ และควรทบทวนการต่ออายุโรงไฟฟ้าก๊าซเดิมด้วย

ทางเลือกที่ศุภกิจเสนอคือการเร่งส่งเสริมโซลาร์บนหลังคาให้เกิดขึ้นในวงกว้าง ไม่จำกัดการพัฒนาไว้เพียงโซลาร์ฟาร์มขนาดใหญ่ แต่เปิดโอกาสให้บ้านเรือน โรงเรียน โรงพยาบาล ตลาด วัด มัสยิด โบสถ์ โกดัง และภาคธุรกิจสามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองได้ ศุภกิจเสนอให้กำหนดเป้าหมายโซลาร์บนหลังคาประมาณ 20,000-30,000 เมกะวัตต์ภายใน 3-5 ปี และประมาณ 100,000 เมกะวัตต์ภายใน 10 ปี ตัวเลขเหล่านี้เป็นข้อเสนอเพื่อกำหนดทิศทางในแผน PDP ไม่ใช่เป้าหมายที่รัฐประกาศใช้แล้ว 

ศุภกิจยังเสนอให้รัฐเปิดรับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินจากโซลาร์บนหลังคาอย่างเป็นระบบ โดยไม่จำเป็นต้องใช้งบประมาณอุดหนุนการติดตั้งในรูปแบบที่อาจสร้างภาระหรือความเหลื่อมล้ำ แต่ควรทำให้ประชาชนและหน่วยงานต่างๆ สามารถขายไฟฟ้าส่วนที่ผลิตได้กลับเข้าสู่ระบบได้ พร้อมเสนออัตรารับซื้อที่แตกต่างกันตามประเภทผู้ผลิต ทั้งครัวเรือนและภาคธุรกิจ

ศุภกิจชี้ว่ารายได้ส่วนต่างระหว่างราคาที่การไฟฟ้ารับซื้อกับราคาที่จำหน่ายให้ผู้ใช้ไฟควรถูกจัดสรรกลับไปพัฒนาระบบสายส่งและระบบแบตเตอรี่ เพื่อรองรับไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนที่มีความผันผวนและทำให้ระบบไฟฟ้ามีความมั่นคง 

ข้อเสนอเหล่านี้สะท้อนการเปลี่ยนมุมมองจากระบบไฟฟ้าที่พึ่งพาโรงไฟฟ้าขนาดใหญ่และผู้ผลิตรายหลัก ไปสู่ระบบที่ประชาชนมีส่วนร่วมในการผลิตและใช้พลังงานมากขึ้น อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวต้องมีการปรับกติกาให้ประชาชนเข้าถึงระบบสายส่ง การซื้อขายไฟฟ้า และข้อมูลที่จำเป็นอย่างเป็นธรรม ไม่ใช่เพียงประกาศส่งเสริมพลังงานหมุนเวียน แต่ยังคงมีข้อจำกัดที่ทำให้ประชาชนไม่สามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองหรือขายไฟฟ้าส่วนเกินได้จริง

แผนพลังงานเพื่อใคร: การมีส่วนร่วมต้องเปลี่ยนจากพิธีกรรมเป็นอำนาจตัดสินใจ

ข้อเสนอจากตัวแทนชุมชนสะท้อนตรงกันว่า แผน PDP ไม่ควรถูกกำหนดจากตัวเลขความต้องการไฟฟ้าและเป้าหมายการลงทุนเพียงด้านเดียว เพราะการตัดสินใจเรื่องพลังงานส่งผลต่อชีวิตของประชาชนในพื้นที่โดยตรง ทั้งอาชีพ ทรัพยากรธรรมชาติ สุขภาพ และความมั่นคงทางเศรษฐกิจ 

ปวัตร กาญจนะวงศ์ชี้ว่าชุมชนชายฝั่งต้องพึ่งพาทะเลเพื่อประกอบอาชีพ ขณะที่พื้นที่อุตสาหกรรมก็มีประชาชนที่ต้องพึ่งพาแหล่งน้ำและทรัพยากรในท้องถิ่น การวางแผนพลังงานจึงควรคำนึงถึงความมั่นคงของชุมชนในมิติอื่นควบคู่ไปกับความมั่นคงทางพลังงาน และเปิดให้เสียงของคนที่อยู่ในพื้นที่ได้รับผลกระทบมีน้ำหนักต่อการตัดสินใจจริง ปวัตรเสนอให้ปรับปรุงกฎหมายและกระบวนการวางแผน โดยเฉพาะ พ.ร.บ.การประกอบกิจการพลังงาน เพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมตั้งแต่ต้นทาง ไม่ใช่เพียงเปิดเวทีแจ้งข้อมูลหรือรับฟังความคิดเห็นหลังจากภาครัฐกำหนดทิศทางและตัวเลขสำคัญไปแล้ว

ปวัตรเห็นว่าความเห็นของประชาชน โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ท่ามกลางพื้นที่พัฒนา ควรมีผลต่อการกำหนดแผนและมาตรการกำกับดูแล เพื่อช่วยลดผลกระทบและทำให้โครงการมีความปลอดภัยมากขึ้น การมีส่วนร่วมจึงต้องหมายถึงการที่ประชาชนสามารถเสนอข้อมูล ตั้งคำถาม และมีส่วนกำหนดทางเลือกได้ ไม่ใช่เพียงมีโอกาสเข้าร่วมประชุมเท่านั้น 

ขณะที่อรชา จันทร์เดช เสนอให้เชื่อมโยงการวางแผนพลังงานเข้ากับผังเมืองรวมและแผนพัฒนาของแต่ละจังหวัด เพราะการเพิ่มพื้นที่อุตสาหกรรมย่อมทำให้เกิดความต้องการไฟฟ้า น้ำ และโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มขึ้น หากปัญหาสิ่งแวดล้อมจากกิจกรรมเดิมยังไม่ได้รับการแก้ไข การอนุมัติโครงการใหม่ก็อาจยิ่งเพิ่มภาระให้พื้นที่ อรชาจึงเห็นว่ารัฐควรกลับไปประเมินว่าทรัพยากรที่มีอยู่เพียงพอหรือไม่ ผลกระทบเดิมได้รับการแก้ไขแล้วเพียงใด และกฎหมายที่ใช้กำกับดูแลยังทันต่อสถานการณ์หรือไม่

อรชายังเน้นถึงความจำเป็นในการทบทวนกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการฟื้นฟูและเยียวยาสิ่งแวดล้อม รวมถึงผู้ได้รับผลกระทบ เพื่อไม่ให้ประชาชนต้องรับภาระติดตามแก้ไขปัญหาเพียงลำพัง 

ท้ายที่สุด แผนพลังงานควรตั้งต้นจากคำถามว่าประชาชนต้องการพลังงานแบบใด และพลังงานนั้นจะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของคนส่วนใหญ่ได้อย่างไร ไม่ใช่เริ่มจากการคาดการณ์ความต้องการของอุตสาหกรรมหรือการลงทุนขนาดใหญ่ แล้วกำหนดให้ชุมชนต้องปรับตัวรองรับผลกระทบที่ตามมา การเปิดรับฟังความคิดเห็นเพียงช่วงเวลาสั้น ๆ หรือจัดเวทีในพื้นที่จำกัดไม่เพียงพอสำหรับแผนที่มีผลต่อชีวิตผู้คนไปอีกหลายสิบปี สิ่งที่ประชาชนเรียกร้องจึงไม่ใช่เพียงการได้เข้าร่วมเวที แต่คือสิทธิในการมีส่วนร่วมกำหนดอนาคตพลังงานและอนาคตของพื้นที่อย่างแท้จริง

 

written by
photo by

ก้องกนก นิ่มเจริญ

-

SHARE THIS ARTCLE

MOST POPULAR