ช่วงหน้าหนาวที่ผ่านมา เราอาจได้เจอทะเลที่น้ำสีฟ้าใส ชวนให้เราไปเล่น ไปเดินเตะทรายสวยๆ แต่เมื่อเปลี่ยนฤดูกาล ภาพชายหาดสวยๆ ที่เคยมีก็พลิกโฉมกลายเป็นหาดที่เต็มไปด้วยสารพัดขยะที่ลอยมาเกยตื้น โดยเฉพาะ ‘ขยะพลาสติก’
ขยะทะเลที่เราพบเห็นจนชินตากว่าครึ่งก็เป็นอะไรไปไม่ได้นอกจาก ‘ขยะพลาสติก’ ซึ่งนอกจากจะทำให้ชายหาดดูไม่สวยงามตามความฝันที่เราคาดหวังแล้ว แย่ไปกว่านั้นคือขยะเหล่านี้ได้ทำลายระบบนิเวศทางทะเลและชายฝั่งในภาคตะวันออกมาโดยตลอด และไม่ใช่เพียงขยะพลาสติกชิ้นใหญ่ๆ เท่านั้น แต่ยังมีรายงานพบ ‘ไมโครพลาสติก’ ปนเปื้อนอยู่บนชายหาดในภาคตะวันออกด้วย
เราก็เลยอยากชวนย้อนรอยและตั้งคำถามไปพร้อมกันว่าในวันที่ขยะพลาสติกเต็มหาด แถมพ่วงมาด้วยไมโครพลาสติกที่อาจปนเปื้อนในระบบนิเวศทะเลและชายฝั่ง อะไรคือต้นตอของปัญหาพลาสติกทั้งหมด? สุดท้ายแล้วข้อเสนอในการจัดการกับปัญหาเหล่านี้จะมีอะไรบ้าง?
ขยะทะเลในภาคตะวันออก ‘กว่าครึ่ง’ เป็นขยะพลาสติก
รู้หรือไม่ว่าเมื่อปี พ.ศ. 2564 บทความ 10 อันดับประเทศที่ปล่อยขยะพลาสติกลงทะเลสูงสุดในโลก จาก The Standard ได้ชี้ว่าประเทศไทยติดอันดับ 10 ของประเทศที่ทิ้งขยะพลาสติกลงสู่ทะเลมากที่สุดในโลก โดยคิดเป็นปริมาณขยะพลาสติกที่ถูกทิ้งลงทะเลประมาณ 2.3 หมื่นตันต่อปี หรือเทียบเท่ากับขวดพลาสติกประมาณกว่าพันล้านขวดที่ถูกทิ้งลงทะเลในทุกๆ ปี
ประกอบกับข้อมูลจากบทความ วิกฤตขยะทะเลไทย 67 – บทบาทเครือข่ายเกาะ – ท่องเที่ยวยั่งยืน ใน Greennews ได้นำเสนอสถิติข้อมูลขยะทะเลในปี พ.ศ. 2567 พบว่าขยะที่ตกค้างในระบบนิเวศชายฝั่งทะเลส่วนใหญ่เป็นขยะประเภทพลาสติก ซึ่งคิดเป็นร้อยละ 88 หรือเกือบ 9 ใน 10 ของขยะทะเลที่พบทั้งหมด ตัวอย่างง่ายๆ ก็น่าจะเห็นได้จากการสุ่มเก็บตัวอย่างขยะทะเลโดยกรมทรัพยากรทะเลและชายฝั่งในพื้นที่ชายหาดภาคตะวันออกในปี พ.ศ. 2567 โดยในระยะทางเพียง 300 เมตรสามารถเก็บขยะในหาดบางแสน จ.ชลบุรี ได้ 19.1 กิโลกรัม หาดจอมเทียน จ.ชลบุรี 15.7 กิโลกรัม หาดน้ำริน จ.ระยอง 4.8 กิโลกรัม หาดแหลมสิงห์ จ.จันทบุรี 4.25 กิโลกรัม และมากที่สุดในหาดตาหนึก จ.ตราดถึง 87.3 กิโลกรัม ซึ่งก็พบว่าขยะประเภทพลาสติกคือประเภทที่พบมากที่สุด คือ ขวดน้ำพลาสติก ถุงพลาสติก หรือช้อนส้อมพลาสติก เป็นต้น
แม้ว่าชายฝั่งภาคตะวันออกอาจจะเป็นแหล่งท่องเที่ยวและชุมชนที่อยู่อาศัยที่อาจมีการทิ้งขยะในปริมาณมาก แต่ที่มาของขยะก็อาจจะซับซ้อนกว่านั้น โดย ผศ.ดร. ถนอมศักดิ์ บุญภักดี อาจารย์จากภาควิชาวาริชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา ก็ได้ให้ข้อมูลกับ Greennews ในบทความ ขยะหาดบางแสนแค่ยอดภูเขาน้ำแข็ง นักวิชาการเตือนอ่าวไทยปนเปื้อนไมโครพลาสติกขั้นวิกฤต ว่าแม้จะมีการทิ้งขยะในพื้นที่อยู่จริง แต่ส่วนใหญ่ก็เป็นขยะที่มาจากที่อื่นๆ ปะปนด้วย ซึ่งก็อาจมีส่วนที่ไหลมาตามแม่น้ำลำคลองลงสู่ทะเลด้วยเหมือนกัน
โดยจะเห็นได้จากข้อมูลของกรมทรัพยากรทะเลและชายฝั่งที่ชี้ให้เห็นว่ามีปริมาณขยะที่ไหลจากแม่น้ำลงสู่อ่าวไทยตอนบนตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560–2565 โดยเฉลี่ยประมาณ 700-3,000 ตันในแต่ละปี และล่าสุดจากรายงานของกรมควบคุมมลพิษในปี พ.ศ. 2566 พบว่ามีขยะจากแม่น้ำไหลลงสู่ทะเลอ่าวไทยตอนบนประมาณกว่า 880 ตัน โดยสัดส่วนเกือบทั้งหมดนั้นก็เป็นขยะพลาสติก หรืออาจเทียบได้กับขวดพลาสติกประมาณ 20-100 ล้านขวดที่ไหลจากแม่น้ำลงสู่ทะเลในทุกๆ ปี
ทั้งนี้ จากเอกสารรายงาน ลดอย่างไรให้ยั่งยืน : ผลกระทบของการผลิตและบริโภคพลาสติกของประเทศไทย และฉากทัศน์ในการแก้ไขปัญหา ของมูลนิธิความยุติธรรมเชิงสิ่งแวดล้อมที่เผยแพร่ในปี พ.ศ. 2567 ได้เปิดเผยข้อมูลว่าในปัจจุบันประเทศไทยอาจมีการผลิตพลาสติกออกมาถึงประมาณ 9 ล้านตันต่อปี ซึ่งอาจกลายเป็นขยะพลาสติกถึงกว่า 3 ล้านตันตามรายงานของกรมควบคุมมลพิษในปี พ.ศ. 2566 และในจำนวนนี้ก็อาจมีบางส่วนที่กลายเป็นขยะหลุดลอดลงสู่แม่น้ำลำคลอง ไหลลงสู่ทะเลและลอยมาติดค้างบนชายหาดต่อไป
แน่นอนว่าเมื่อสสารไม่มีวันสูญหาย จากพลาสติกชิ้นใหญ่ๆ ที่ตาเรามองเห็น เมื่อผ่านลม ผ่านคลื่น ผ่านความร้อนก็ต้องกลายเป็นไมโครพลาสติกที่กระจายไปทั่วทะเลเช่นกัน
ไมโครพลาสติก สิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตา แต่ว่าผลกระทบมหาศาล
ไมโครพลาสติก (Microplastic) คือพลาสติกขนาดจิ๋วๆ ที่อาจมีขนาดเท่าทรายเม็ดเล็กๆ หรืออาจเล็กมากจนไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ซึ่งข้อมูลจากกรมวิทยาศาสตร์บริการชี้ว่าไมโครพลาสติกมีที่หลายแบบ ทั้งจากพลาสติกที่ถูกทำให้มีขนาดเล็กมาตั้งแต่ต้น หรือเศษไมโครพลาสติกที่แตกตัวมาจากพลาสติกชิ้นใหญ่ โดย ผศ.ดร.ถนอมศักดิ์ ก็ยังให้ข้อมูลกับ Greennews เพิ่มเติมอีกว่า หลังจากที่ขยะพลาสติกล่องลอยอยู่ในทะเลเป็นระยะเวลาหนึ่ง ขยะพลาสติกก็อาจจะถูกทำให้เสื่อมสภาพโดยแสงหรือรังสีอัลตร้าไวโอเล็ต (UV) ทำให้พลาสติกในทะเลแตกตัวกลายเป็นเศษไมโครพลาสติกปนเปื้อนลงทะเลได้
อย่างไรก็ตาม การแตกตัวเป็นไมโครพลาสติกตามธรรมชาติก็อาจจะเป็นไปได้ยาก และขยะพลาสติกในทะเลก็อาจไม่ใช่สาเหตุหลักของปัญหาไมโครพลาสติกในทะเลเสียทีเดียวเพราะพลาสติกเป็นวัสดุที่ใช้เวลาย่อยสลายนานมากๆ อย่างน้อยๆ ก็ 450 ปี ไปจนถึง ‘ไม่ย่อยสลาย’ ตามธรรมชาติเลยก็มี และแม้จะมีพลาสติกแบบ ‘ย่อยสลายได้’ ที่ถูกทิ้งลงทะเลและชายหาด แต่หากลองอ้างอิงกับการทดลองของกรีนพีซประเทศไทยที่ได้เปิดเผยผลการทดลองของทีมวิจัยว่า แม้จะพบไมโครพลาสติกเกิดขึ้นในระหว่างการทดลอง แต่ก็ไม่ย่อยสลายทุกชิ้นตามที่ผู้ผลิตนำเสนอ
แล้วไมโครพลาสติกจะมาจากไหนได้อีก?
ไม่ว่าจะเป็นการค้นพบ ไมโครพลาสติกในอาหารทะเล หรือในแหล่งน้ำโดยตรง ก็มีรายงานหลายชิ้นที่นำเสนอสมมติฐานที่มาของไมโครพลาสติกว่าอาจจะหลุดลอดลงสู่ทะเลจากการบำบัดน้ำเสียของอุตสาหกรรมก็เป็นได้ เช่นในบทความ The little-known unintended consequence of recycling plastics โดย The Washington Post ก็มีข้อมูลจากผู้เชี่ยวชาญด้านสิ่งแวดล้อมกล่าวว่าโรงงานรีไซเคิลพลาสติกก็อาจสร้างไมโครพลาสติกได้ผ่านกระบวนการบดสับและขึ้นรูปพลาสติกใหม่ และปล่อยไมโครพลาสติกออกสู่อากาศและน้ำเสีย
และที่น่าสนใจก็คือรายงานวิจัย Petrochemical industry as a source for microplastics; abundance and characteristics of pollution in soil, sewage, and bay จากเว็บไซต์ ScienceDirect ก็ยังมีข้อสันนิษฐานว่า ‘อุตสาหกรรมปิโตรเคมี’ ที่ตั้งอยู่ใกล้กับทะเลและชายฝั่งก็อาจจะมีส่วนในการสร้างไมโครพลาสติกที่ปนเปื้อนระบบนิเวศชายฝั่งทะเลด้วย ซึ่งไมโครพลาสติกที่ว่าอาจเกิดจากกระบวนการตัดแต่งและขึ้นรูปเม็ดพลาสติกในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีที่เข้าไปปะปนกับน้ำเสียในโรงงานและถูกปล่อยออกมาสู่ระบบนิเวศ
ในภาคตะวันออกของเราเองนั้นก็หนีไม่พ้นกับผลกระทบจากไมโครพลาสติกด้วยเช่นกัน โดยมีรายงานวิจัยไมโครพลาสติกบนตะกอนชายหาดของประเทศไทย ที่เผยแพร่ในปี พ.ศ. 2564 ซึ่งพบไมโครพลาสติกในตะกอนชายหาดในจังหวัดชลบุรี 420-1,920 ชิ้น/กก. ในจังหวัดจันทบุรี 940-2.5 หมื่นชิ้น/กก. ในจังหวัดตราด 3,820-8.8 หมื่นชิ้น/กก. และในจังหวัดระยองนั้นพบไมโครพลาสติกปนเปื้อนในตะกอนชายหาดมากที่สุด โดยพบไมโครพลาสติกตั้งแต่ 3,820 ชิ้นจนถึงมากกว่า 2 แสนชิ้น/กก. และที่น่าสนใจก็คือ จากแผนที่สำรวจในงานศึกษาก็ยังพบว่าบางแห่งที่พบไมโครพลาสติกในปริมาณสูงก็อยู่ใกล้ๆ กับอุตสาหกรรมปิโตรเคมีรายใหญ่ด้วย
และยังมีข้อมูลจากรายงานวิจัยการปนเปื้อนของไมโครพลาสติกในแพลงก์ตอนสัตว์ : กรณีศึกษาพื้นที่ชายฝั่ง จังหวัดชลบุรี ที่เผยแพร่ในปี พ.ศ. 2566 ก็พบว่ามีไมโครพลาสติกเข้าไปสะสมอยู่ในตัวแพลงก์ตอนสัตว์ในพื้นที่จังหวัดชลบุรีแล้ว ทั้งนี้ก็ยังไม่รวมถึงผลการศึกษาจากหลายๆ พื้นที่ในภาคตะวันออกที่พบไมโครพลาสติกเข้าไปสะสมในร่างกายของสัตว์ทะเลชนิดอื่นๆ ด้วยเหมือนกัน ซึ่งการปนเปื้อนไมโครพลาสติกในสัตว์ทะเลนั้นก็อาจส่งผลกระทบมาถึงมนุษย์ผ่านการบริโภคอาหารทะเลอย่างที่ทุกคนทราบกัน
ชีวิตเราขาดพลาสติกไม่ได้ หรือ ‘ถูกทำให้’ ขาดไม่ได้
เมื่อขยะพลาสติกถูกพบในทะเลและสิ่งแวดล้อมมากขนาดนี้ ก็น่าจะเป็นสิ่งที่ชี้ให้เห็นว่ามนุษย์เองใช้พลาสติกมากอยู่เหมือนกัน แต่อะไรจะเป็นสิ่งที่ทำให้พลาสติกถูกใช้มากขึ้นจนถึงทุกวันนี้นั้น เราขอชวนทุกคนย้อนกลับไปที่จุดเริ่มต้นของพลาสติกกันสักเล็กน้อย
เมื่อไล่ย้อนกลับไปตลอดประวัติศาสตร์ของพัฒนาการของผลิตภัณฑ์พลาสติก พลาสติกที่สังเคราะห์ขึ้นมาเป็นที่รู้จักครั้งแรกในช่วงปีค.ศ. 1900 และเริ่มได้รับความนิยมอย่างจริงจังในช่วงปี ค.ศ. 1950 จากคุณสมบัติที่เบา ทนทาน และมีราคาถูก ต่อมาในช่วงปี ค.ศ. 1960 ก็ได้เกิดความนิยมในการบริโภคสินค้าที่มีความ ‘สะดวกสบาย’ และ ‘ใช้งานง่าย’ ขึ้น กลายเป็นของที่ต้องมีของมนุษย์ไปแทบจะในทันที ทำให้ผลิตภัณฑ์พลาสติกได้รับการตอบรับเป็นอย่างดี แถมพลาสติกก็ยังถูกมองว่าเป็น ‘วัสดุแห่งอนาคต’ ที่ได้รับการโฆษณาอย่างแพร่หลายในยุคนั้นด้วย
โดยผลการสำรวจพฤติกรรมการใช้ผลิตภัณฑ์พลาสติกจากอนามัยโพล โดยกรมอนามัยที่ชี้ว่าใน 1 วันเรามีการใช้ผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ส่วนใหญ่เป็นแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งอยู่ที่ประมาณ 2 ชิ้นไปจนถึงมากกว่า 7 ชิ้นต่อคน และในส่วนที่ไม่มีการใช้พลาสติกเลยก็พบว่าเป็นส่วนที่น้อยมากๆ
แม้ต่อมาจะมีการพยายามพูดถึงปัญหาขยะจากพลาสติก แต่ข้อมูลจากสำนักวิจัยธนาคารกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2566 ก็ระบุว่าเทรนด์ด้านสิ่งแวดล้อมได้กลายเป็นอีกโอกาสสำคัญของธุรกิจพลาสติกด้วยการเปิดตัวผลิตภัณฑ์พลาสติกที่ ‘เป็นมิตร’ ต่อสิ่งแวดล้อม เช่นพลาสติกชีวภาพหรือพลาสติกแบบ ‘ย่อยสลายได้’ ยิ่งทำให้ผลิตภัรฑ์พลาสติกดูเหมือนจะสามารถอยู่คู่กับชีวิตผู้คนต่อไปได้อีกภายใต้กระแสการต่อต้านการใช้พลาสติก โดยสำนักวิจัยธนาคารกรุงศรีอยุธยามีการวิเคราะห์ว่าในปี พ.ศ. 2567-2569 คาดว่าในประเทศไทยจะมีความต้องการผลิตภัณฑ์พลาสติกเพิ่มขึ้นด้วยเหมือนกัน โดยเฉพาะอุตสาหกรรมบรรจุภัณฑ์ ซึ่งปริมาณการผลิตบรรจุภัณฑ์พลาสติกคาดว่าจะขยายตัวประมาณ 2-3% ต่อปีในช่วงเวลาดังกล่าว
พลาสติกที่เป็นมิจ และการรีไซเคิลที่ไม่ได้เวิร์กอย่างที่เขากล่าวอ้าง
หลังจากพลาสติกถูกผลิตออกมามากจนกลายเป็นขยะล้นโลกและคนเริ่มกังวลกลับปัญหานี้ แน่นอนว่าวิธีการที่เกิดขึ้นตามมาไม่ใช่การหยุดใช้พลาสติก แต่กลายเป็นการเสนอวิธีการ ‘รีไซเคิล’ เพื่อจัดการกับปัญหาดังกล่าว ซึ่งก็ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1980 ยังไงก็ตาม ก็ยังมีข้อถกเถียงอยู่เหมือนกันว่าการรีไซเคิลนั้นเป็นวิธีการแก้ปัญหาขยะพลาสติกที่ได้ผลจริงหรือไม่
ข้อมูลจากรายงานสถานการณ์มลพิษของประเทศไทยในปี พ.ศ. 2566 โดยกรมควบคุมมลพิษเปิดเผยว่าจากขยะพลาสติกทั้งหมดในประเทศไทยประมาณกว่า 3 ล้านตัน คาดว่าอาจจะมีเพียง 7.5 แสนตัน หรือคิดเป็นเพียงประมาณ 1 ใน 4 ของขยะพลาสติกทั้งหมดเท่านั้นที่ถูกนำไปรีไซเคิล ในขณะที่ข้อมูลจากองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ก็ยังชี้ให้เห็นว่าปริมาณขยะพลาสติกทั้งโลกนั้นมีปริมาณเพียงร้อยละ 9 หรือน้อยกว่า 1 ใน 10 เท่านั้นที่ถูกนำไปรีไซเคิล โดยส่วนที่เหลือถ้าไม่ถูกฝังกลบหรือจัดการด้วยวิธีอื่นๆ ก็อาจจะกลายเป็นขยะพลาสติกหลุดลอดออกสู่สิ่งแวดล้อมต่อไป
โดยหนึ่งในปัญหาใหญ่ก็คือกระบวนการรีไซเคิลพลาสติกนั้นมีความซับซ้อนและมีต้นทุนที่สูงมากจากกระบวนการคัดแยกพลาสติกที่มีนับพันชนิด และแต่ละชนิดก็ยังไม่สามารถนำมารีไซเคิลรวมกันได้ทั้งหมด นอกจากนี้ พลาสติกก็อาจจะถูกนำมารีไซเคิลได้เพียง 1-2 ครั้งเท่านั้นก่อนที่จะเสื่อมสภาพลง ทำให้การใช้พลาสติกรีไซเคิลก็อาจจะไม่คุ้มทุนนักเมื่อเทียบกับการใช้พลาสติกใหม่เอี่ยมที่อาจมีราคาถูกและมีคุณภาพดีกว่า และเมื่อพลาสติกไม่สามารถรีไซเคิลได้อีกต่อไป ส่วนที่จัดการไม่หมดก็อาจจะกลายเป็นขยะ และบางชิ้นก็หลุดลอยลงสู่ทะเลในท้ายที่สุด
และกระบวนการรีไซเคิลเองไม่ได้มีปัญหาแค่นั้น แต่ยังอาจเป็นต้นตอของไมโครพลาสติกด้วยซ้ำ
ในบทความ Plastic pollution is growing relentlessly as waste management and recycling fall short, says OECD ของ The Washington Post เปิดเผยข้อมูลจากทีมวิจัยในต่างประเทศที่พบว่าโรงงานรีไซเคิลแห่งหนึ่งก็อาจปล่อยเศษไมโครพลาสติกจากกระบวนการรีไซเคิลออกมาได้สูงถึง 7.5 หมื่นล้านชิ้นต่อน้ำเสียจากกระบวนการรีไซเคิล 1 ลูกบาศก์เมตรเลยทีเดียว หรือคิดเป็นไมโครพลาสติกถึง 75 ล้านชิ้นต่อน้ำเสียเพียง 1 ลิตรเท่านั้น ซึ่งข้อมูลในจุดนี้ก็น่าตั้งคำถามกับโรงงานรีไซเคิลพลาสติกที่กระจายตัวอยู่ในภาคตะวันออกที่อาจส่งผลให้ทะเลบ้านเราเจอไมโครพลาสติกด้วยเหมือนกัน
สุดท้ายแล้ว การบอกให้มนุษย์ที่เคยชินกับการใข้พลาสติกต้องหยุดใช้ดูจะเป็นไปได้ยาก การรีไซเคิลก็ดูจะมีปัญหาตามมาเยอะ หรือสุดท้ายเราอาจจะต้องกลับไปแก้ปัญหาที่ต้นตอ?
ย้อนกลับต้นทางอุตสาหกรรมฟอสซิล : ต้นตอของปัญหาขยะทะเลและทุกปัญหาพลาสติก?
อย่างที่หลายๆ คนน่าจะรู้คือกระบวนการผลิตพลาสติกส่วนใหญ่นั้นเริ่มมาจากอุตสาหกรรมปิโตรเลียม โดยในกระบวนการกลั่นน้ำมันดิบจะได้ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมออกมาหลายอย่างด้วยกัน และหนึ่งในนั้นก็คือ ‘แนฟทา’ (Naphtha) ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่ใช้สำหรับสังเคราะห์สารเคมีตั้งต้นเพื่อใช้ในกระบวนการผลิตพลาสติกส่วนใหญ่ หลังจากได้สารตั้งต้นมาก็จะผ่านหลายกระบวนท่า ก่อนจะนำหลอมละลายและขึ้นรูปเป็นเม็ดหรือใยพลาสติกพร้อมใช้งานในอุตสาหกรรมปิโตรเคมีขั้นปลาย แล้วจึงส่งออกให้กับอุตสาหกรรมพลาสติกปลายทางเพื่อนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์พลาสติกสำเร็จรูป และมาอยู่ในมือของเราทุกคน
และเมื่อพลาสติกเกี่ยวโยงกับอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าแม้แต่กระบวนการผลิตพลาสติกด้วยตัวมันเองก็มีที่มาจากแหล่งทรัพยากรฟอสซิล ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ก่อให้เกิดวิกฤตโลกรวนในปัจจุบันด้วย ข้อมูลจากศูนย์กฎหมายสิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศเองก็ยังชี้ให้เห็นอีกว่าผลิตภัณฑ์พลาสติกกว่า 99% หรือเกือบทั้งหมดบนโลกนั้นก็อาจมีที่มาจากทรัพยากรฟอสซิลทั้งสิ้น
ตัดภาพมาที่ภาคตะวันออกของเราที่เป็นที่ตั้งของอุตสาหกรรมฟอสซิลรายใหญ่ถึง 5 รายจากทั้งหมด 6 รายในประเทศ จากการตรวจสอบรายการผลิตภัณฑ์จากเว็บไซต์อย่างเป็นทางการของอุตสาหกรรมฟอสซิลแต่ละรายในเบื้องต้นพบว่ามีการผลิตแนฟทาทั้งหมด และยังพบว่ามีการผลิตปิโตรเคมีที่เกี่ยวข้องกับการผลิตพลาสติกในตัว แล้วก็ยังมีแบรนด์เม็ดพลาสติกเป็นของตัวเองส่งออกให้กับอุตสาหกรรมพลาสติกปลายทางด้วย ซึ่งเพียงรายเดียว ก็พบว่ามีการผลิตเม็ดพลาสติกทุกชนิดสูงถึงกว่า 1 ล้านตันต่อปีเลยทีเดียวจากปริมาณการผลิตพลาสติกทั้งหมดในประเทศประมาณ 9 ล้านตันจากรายงานของมูลนิธิความยุติธรรมเชิงสิ่งแวดล้อมดังที่กล่าวไปแล้วในข้างต้น
แน่นอนว่าหนึ่งในการแก้ปัญหาพลาสติกที่เราต้องมาเจอที่ชายหาดกันทุกวัน สิ่งที่อาจเริ่มจากตัวเราเอง ก็คือการใช้วิธีการ ‘พรีไซเคิล’ (Precycle) หรือการลดการใช้พลาสติกตั้งแต่ต้นทาง ไม่ว่าจะเป็นการพกขวดน้ำ กระติกน้ำ หรือภาชนะใส่อาหารส่วนตัว การพกตะกร้าหรือถุงผ้าไปช้อปปิ้งทดแทนการใช้ถุงพลาสติก หรือการเลือกใช้บรรจุภัณฑ์ที่ทำจากวัสดุชีวภาพ เป็นต้น หรือแม้แต่ผู้ประกอบการเองก็อาจส่งเสริมให้ผู้บริโภคพกบรรจุภัณฑ์มาเอง หรืออาจให้ผู้บริโภคมีการยืม-คืน การมัดจำหรือเช่าบรรจุภัณฑ์ด้วยก็ได้เหมือนกัน
แต่หากเราอยากจะแก้ปัญหา และ ‘ตั้งใจ’ แก้ปัญหาเรื่องนี้อย่างจริงจัง การปล่อยให้เรื่องนี้เป็นภาระของประชาชนอย่างเดียวก็อาจจะไม่แฟร์นัก ซึ่งข้อเสนอขององค์กรด้านสิ่งแวดล้อมหลายแห่งก็ได้ร่วมกันเสนอแนวทางโดยเน้นไปที่การจัดการกับต้นตอของปัญหาขยะพลาสติกอย่างจริงจัง ผ่านกลไกของภาครัฐและผู้กำหนดนโยบายที่ต้องออกมาตรการยุติการอุดหนุนธุรกิจจากทรัพยากรฟอสซิลทั้งหมด และระงับการอนุญาตทั้งในส่วนของการขยายธุรกิจปิโตรเคมีเพื่อจัดหาวัตถุดิบให้กับอุตสาหกรรมพลาสติก โดยอาจเหลือไว้เพียงพลาสติกเท่าที่จำเป็น และกลุ่มอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องต้องเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นทั้งหมด
รวมทั้งกรีนพีซประเทศไทยก็ยังได้เสนอให้มีการผลักดันกฎหมายการจัดการขยะบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืนภายใต้หลัก “การขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต” หรือ ‘EPR’ (Extended Producer Responsibility) ซึ่งก็คือหลักการที่ขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิตตลอดวงจรชีวิตของบรรจุภัณฑ์ตั้งแต่การออกแบบผลิตภัณฑ์ไปจนถึงการนำกลับมาใช้ใหม่อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งสามารถทำได้ตั้งแต่ระบบใช้ซ้ำและเติมใหม่หรือคำที่คนคุ้นเคยคือรีฟิล (Reuse and refills system) การใช้ระบบเรียกคืนบรรจุภัณฑ์พลาสติก หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ใช้พลาสติกน้อยที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เป็นต้น
สุดท้ายนี้ ถ้าหากมีการรณรงค์หรือนโยบายบางอย่างที่นำไปสู่การที่อุตสาหกรรมฟอสซิลและอุตสาหกรรมพลาสติกสามารถลดการผลิตพลาสติกลงได้ หรือมีแนวทางการส่งเสริมให้มีการใช้วัสดุอื่นๆ ที่ไม่ใช่พลาสติกเพิ่มมากขึ้นอย่างจริงจังแล้ว พลาสติกก็อาจจะไม่ใช่สิ่งที่จำเป็นในชีวิตเราอีกต่อไป ร่วมกับการมีวิธีการจัดการขยะพลาสติกอื่นๆ ที่ดีกว่าการรีไซเคิลด้วยแล้ว เราก็คงจะมีโอกาสได้เห็นทะเลและชายหาดในภาคตะวันออกที่สะอาดตา และได้กินอาหารทะเลอย่างปลอดภัยอีกครั้งในสักวัน
